Chương 62 : Văn tự (Tiền sự)

Mất mấy ngày nay hắn đều phải ăn khuôn đậu để làm bữa chính, để tiết kiệm tiền làm mấy việc khác nên ăn khắc khổ như vậy. Thành ra bụng đói mà quên làm nhiều việc, lâu lâu lại có mấy tên như Loan với Viên, thêm tên Phúc Nghiễm tới nhậu nhẹt phá bĩnh hắn không cho hắn làm việc nữa.

Ngày này tự dưng gặp Tự Linh thì nhớ lại vụ chữ viết.

Không phải hắn không dám phổ biến việc học, nhưng tư tưởng Nho giáo hiện tại rất nghi kỵ việc dạy những thứ chữ mới, cũng như phổ thông hóa đại trà không có chất lượng như tương lai.

Họ coi chữ Hán là Quốc Tự 國字, là thứ chữ cao quý mà chỉ những kẻ thực sự muốn học mới thành công học toàn chu (xong) được. Hễ thứ chữ nào cũng bị coi là thấp kém, là cách chạy trốn và từ bỏ Quốc Tự, thấp kém và hèn mọn. Chẳng phải như thế nên chữ Nôm có nghĩa là chữ nôm na, mỗi người mười ý, nôm na chứ chẳng chính quy như chữ Hán được.

Khác với nhiều người nghĩ, người dân trong dân gian rất chuộng dùng chữ Nôm, nhưng chữ Hán học khó nên chữ Nôm cũng thành ra khó có người đọc được… thực thế? Không, chữ Nôm đọc rất dễ nếu biết chữ Hán cơ bản, nhiều phương pháp như giả tá (mượn từ cùng âm khác nghĩa) mượn thuần Hán, rồi ghép chữ, tạo tự… đọc nhiều thì sẽ thấy nhiều chữ đã được quy chuẩn hóa lên để đọc như : một, hai, ba, bốn…

Yến thường dùng kiểu tạo chữ là ghép chữ, hay còn gọi là Hiệp Tự 合字. Cách này chỉ đơn giản là ghép một chữ Hán biểu âm với một chữ Hán biểu nghĩa để vừa biểu thị cách đọc với nghĩa. Lối này truyền tải nghĩa lý với âm đọc hay nhất, nhưng nhiều người thường hay chữ lại nhác dùng vì ghép chữ như này nhiều nét, viết rất mệt, với khó canh bố cục sao cho đẹp.

Trình hắn gà mờ nên thích loại tạo chữ Nôm ấy, giả dụ muốn ghi chữ “Mặt” thì hắn cố nén ghi trong ô vuông trên chữ Mạt 末 (cuối cùng – biểu âm) và dưới chữ Diện 面 (cái mặt – biểu ý) dù văn sĩ thời này muốn thì chỉ ghi đúng 末 rồi đọc nôm na thành “mặt”. Chính kiểu như này nên chữ Nôm đọc khó hiểu nghĩa cực, nhiều khi đoán mù mờ mới ra.

Thêm vấn đề : sao không phổ biến chữ Quốc Ngữ như hắn làm với bọn lính? Xin thưa hắn tự dạy thì được, nhưng đâu thể dạy cho toàn dân sau này? Vì những nho sĩ vốn rất bài phương Tây, không chấp nhận và cố gắng bảo vệ những tư tưởng và triết lý, văn hóa Á Đông. Đạo Công giáo nguy hiểm với họ lại đang phát triển thứ chữ ấy, thì sao họ chấp nhận?

Nghĩ lại Việt Nam cũng từng có chữ viết, nhớ xưa vua Hồng Đức nhà Lê (tức Lê Thánh Tông) nằm mơ gặp ông lão chỉ đường lên núi, tìm văn bia sẽ thấy chữ nước Việt cổ, đoạn sau thì hắn đã quên. Sau này đâu ra những người ra sức nhận chữ Khoa Đẩu là chữ của Việt Nam, rồi đâu ra ông nào tự tung là tìm ra bản chữ cái Việt cổ… mà thực chất là chữ Thái đen.

Người ta ngu muội mà tin theo, lại ăn cắp văn hóa của đồng bào Thái đen, việc ấy hắn rõ nhưng giải thích cho giáo viên với người lớn tuổi thì không được. Còn chữ Khoa Đẩu ai bảo của Việt Nam? Khoa Đẩu là con nòng nọc, mà nòng nọc chắc chắn là thuần Việt hơn cái gọi là Khoa Đẩu kia. Thêm việc Khoa Đẩu rõ ràng hơn là chữ của người Hoa, người Việt lại thành những kẻ ăn vạ văn hóa.

Hắn cho rằng chữ Việt cổ chính là cái mà người Trung Hoa nhận là Giáp Cốt văn, tức chữ khắc trên mai rùa hoặc các loại bề mặt khác. Vì trong mấy sách hắn từng đọc : sứ giả Việt Thường có qua triều cống mấy con voi, chim trĩ trắng cho vua nhà Chu của Tàu, còn cho coi lịch khắc trên mai rùa để tính toán ngày tháng làm nông.

Trước từng nói, rất khả năng là lịch âm tính làm lúa nước là của dân ta, mà theo sử chép như ấy thì có khi chữ Giáp Cốt thực là có của người Việt. Nhưng cũng có điều phi lý khi mà chữ Giáp Cốt theo khai quật cũng đã có từ đời Thương trước đó, vậy có khi là trao đổi tiếp thu từ trước đó sao? Vì Việt Thường là một tộc thuộc nước Văn Lang, mà nước Văn Lang với nhà Thương cũng có qua lại chiến tranh qua sự tích Thánh Gióng…

Thế là suốt cả quãng dài, nước Việt ta gần như mất đi cái gốc chữ viết văn tự của chính mình. Nhớ lại trước đây đọc mấy tiểu thuyết trên mạng, đâu ra phổ biến chữ Quốc Ngữ, phổ biến chữ Nôm quả thực ngu ngốc làm sao? Đâu thể nào làm dễ như vậy? Nhất là chữ Quốc Ngữ thì càng bất khả thi.

Xét phổ biến chữ Nôm phải chuẩn hóa rất mệt, thời Quang Trung lấy chữ Nôm làm quốc tự mà chưa hẳn chỉnh hóa, quy chuẩn nó lên, còn bắt dạy phổ thông đại trà, làm gốc chữ Hán khó học nhiều kẻ nhác lười, nay bắt học chữ Nôm khó hơn ai chịu cho nổi? Tuy thể hiện tư tưởng dân tộc nồng nàn nhưng hắn xin lỗi Nguyễn Huệ mà phải chửi lên ấy là ngu! Làm mà không tới nơi tới chốn, không thực tiễn.

Giờ hắn muốn được thì giải quyết nạn mù chữ, tạo loại chữ mới cho dân tộc để sau bớt việc phụ thuộc chữ ngoại tạo như nào… Bỗng hắn nhớ tới quê mẹ hắn : Nam Định. Thực thì nay đang ở Sơn Nam, chắc quanh vùng Thiên Trường, ở đó sau có vị họ Nguyễn khuyết tên tự là Ngũ Tinh Tụ Đẩu sáng tạo ra hệ thống gọi là Quốc Âm Tân Tự, tuy chưa được phổ biến nhưng cũng đáng tham khảo.

Mà trước hắn không ngấm nổi loại chữ ấy do quá khó đọc, với tốn chữ, viết loạn xạ cả lên. Về cơ bản thì nó là chữ biểu âm, biểu âm à… À! Hắn còn nhớ tới cái gọi là Phonetic Annotation mà hắn từng học qua. Về cơ bản là bảng chữ cái biểu âm đọc của người Việt, do một cộng đồng yêu tiếng Việt và muốn tạo một bảng chữ ký tự phiên âm riêng cho tiếng Việt mà làm ra, tuổi đời chỉ tầm 2013 đổ về.

Hắn là có tham gia qua, có học qua vì nó được chuẩn hóa và đang được phổ biến trong cộng đồng chữ Nôm thế hệ mới. Rửa mặt xong, hắn liền lấy giấy bút ra mà viết lại bảng chữ cái của loại chữ này. Bản chữ hoàn toàn do người Việt phát triển dựa trên chữ Hán âm Hán – Việt, hắn cũng thầm xin lỗi cộng đồng mà tạm dùng cho thời này.

Hệ thống này có phân ra hai tầng riêng là Âm và Dương, phần Âm thì là chữ được viết khi dùng dùng âm thanh, âm hỏi và âm sắc. Phần Dương sử dụng với âm huyền, ngã và nặng, tức có nghĩa là phần Âm sẽ phát âm nhanh hơn, phần Dương sẽ phát âm nặng và có phần dài hơn.

Hắn chép lại những gì hắn nhớ, đầu tiên là phụ âm của phần Âm : 乚(ʔ – âm chặn họng) 巴 (b) 工 (c, k) 匕 (ch) 大 (đ) 引 (dz) 夫 (ph) 几 (g) 之 (gi) 又 (h) 厶 (kh) 立 (l) 木 (m) 乃 (n) 乂 (ng) 亻(nh) 耒 (r) 彡 (s) 夕 (t) 扌(th) 夂 (tr) 王 (v) 彳(x).

Với phần Dương : 乙(ʔ – âm chặn họng) 卞 (b) 彐 (c, k) 支 (ch) 亠 (đ) 与 (dz) 方 (ph) 己 (g) 介 (gi) 号 (h) 亏 (kh) 卢 (l) 乜 (m) 女 (n) 讠(ng) 丫(nh) 呂 (r) 刍 (s) 忄(t) 寸(th) 丈 (tr) 囗 (v) 川(x). Nhiều chữ là hắn phải biến đổi bớt, chuyển từ phồn thể Hán văn sang giản thể để tối ưu khả năng viết của loại chữ này, cũng như là vì… quên chữ gốc.

Các phụ âm cuối thì hắn chỉ có đâu đó với : 勹 (b)𠃌 (c) 亇 (k) 止 (ch) 乜 (m) 女 (n) 吾 (ng, riêng phần Âm ghi lại y chang) 尔 (nh)卩 (t). Tiếp là các nguyên âm : 乚+丿(a) 乚+亅 (ơ) 乚+十 (ă) 乚+刂 (â) 乚+丁 (ô) 乚+了 (o)乚+𠄎 (u) 乚+乡(uô) 乚+刁 (ư) 乚+习 (ươ) 乚+I (i) 乚+饣(iê) 乚+午 (ê) 乚+丌 (e) 乚+𠂇 (oa) 乚+ 扌(uơ) 乚+廾 (oă) 乚+升 (uâ) 乚+七 (uy) 乚+千 (uyê) 乚+攵 (uê) 乚+卜 (oe).

Làm tới ngang đây, hắn mất hết cả nước trong người. Dẫu là chép và tinh chỉnh lại từ người đi trước, à đi sau, nhưng vẫn rất là mệt, hắn vẫn cố, giờ muốn bớt phụ thuộc vào Thế phủ thì cũng có thể làm xong mà dâng lên chúa, lấy lòng chúa, để chuộc lại mấy cái tội mà hắn làm ra, bớt việc cho hắn.

…

Sáng hôm sau, hắn không thèm qua bên lò rèn hay coi luyện binh, sáng sớm liền nhanh nhanh hoàn tất hệ thống dấu. Với phần Âm thì âm thanh (I) âm hỏi (I:) âm sắc (I’). Về phần Dương thì âm huyền (I) âm ngã (I’) âm nặng (I:). Tuy hơi khó hiểu nhưng dùng nhiều sẽ thấy cũng khá được, này hắn không đủ trình để cải tiến thêm nên bê nguyên từ Phonetic Annotation của đàn anh.

À quên, còn bán nguyên âm cuối : 氵(u) và 冫(i). Xong xuôi, hắn đặt tên bộ chữ mới là gì? Cái đó hắn chưa có biết, tạm cất mà đem đi tới chỗ thợ mộc để bọn chúng khắc ra, để đợi vài ngày sau đem lên Phú Xuân cho chúa coi.

Trở về thực tại, bọn lính cũ của hắn học chữ cũng khá nhanh, nhưng khá bập bẹ đủ đọc. Chứ hắn bận nên ít khi dạy chúng, đâu đó chỉ biết mấy chữ cơ bản trong quân binh mà thôi. Còn cái đám lính mới kỷ luật khá cao, chất lượng thì cũng có mà thậm chí cao hơn, vì giáp khí của chúng là của Yến và đồng bọn làm tỉ mỉ hơn lính cũ. Nhưng chữ nghĩa thì hoàn toàn không có.

Thôi vì đang đợi coi, chợt nghĩ lại thì hắn cũng nên mở lớp dạy thử chữ mới đã rồi mới đưa lên Phú Xuân sau, để coi khả năng tiếp thu của bọn nhóc như nào, để tính coi hợp không? Yến đây cái chữ này cũng là vì muốn phù hợp ý tưởng Nho gia, biểu âm, nhưng cũng phải kèm theo dùng song song Hán – Nôm ở một số chỗ nữa.

Sợ nhất là sự biến mất của Hán – Nôm khi chúng tồn tại hơn trăm năm ở đất Đại Việt này, khả năng biểu nghĩa của chúng mạnh hơn, viết tắt khỏe hơn, nhưng quan trọng là chứa lại bao nhiêu văn hóa và văn minh của dân tộc. Nếu xóa bỏ hẳn đi, thì sau này dân lại mù mờ như tương lai, cái đó hắn trằn trọc không nguôi.

(Tốt nhất mọi người coi Phonetic Annotation của nhóm Hán – Nôm trên mạng để biết rõ hơn, tôi có tinh chỉnh để cố tinh giản, hợp font chữ để mọi người đọc hiểu)