Chương 47: Nhân sinh là một vai diễn

Nguyễn Đình Chương trở về đại bản doanh mới của An Bắc Tướng quân khi trời đã về khuya. Ba người Nguyễn Minh An, Cao Bá Quát và Lê Duy Cự đã chờ sẵn trong thư phòng. Không cần hỏi, chỉ cần nhìn sắc mặt nặng nề của Nguyễn Đình Chương, cũng biết cuộc nói chuyện đã không hề dễ dàng. Nguyễn Đình Chương nói, giọng có phần mệt mỏi:

“Bác ta đã biết cả rồi.”

Xong kể lại toàn bộ cuộc đối thoại, không bỏ sót một chi tiết nào, kể cả lời cảnh báo cuối cùng của Nguyễn Đăng Giai.

Không khí trong phòng chùng xuống. Lời trăng trối của “Vĩnh Tường” lại vang vọng trở lại. Lê Duy Cự lẩm bẩm, giọng nói có phần dao động:

“Vậy là… sự thật rồi sao? Vụ diệt môn ở Thanh Hóa… thực sự là do quan Tổng đốc ra tay? Vậy chẳng phải chúng ta đã vô tình trở thành con dao trong tay ông ta để trừ khử Vĩnh Tường sao?”

Cao Bá Quát, người vốn nóng nảy, đập mạnh chén rượu xuống bàn:

“Con dao thì đã sao? Chúng ta diệt Vĩnh Tường, không phải vì Nguyễn Đăng Giai, mà là vì những người dân vô tội đã bị hắn sát hại! Dù Nguyễn Đăng Giai có là kẻ đứng sau, thì tội ác của Vĩnh Tường vẫn là thật! Chúng ta không làm gì sai cả!”

Lời nói đanh thép đã phần nào trấn an được Lê Duy Cự. Nhưng vết rạn của sự nghi kỵ đã xuất hiện. Nguyễn Đình Chương, người đang phải đối mặt trực tiếp với áp lực từ gia đình, là người cảm nhận rõ nhất, đáp:

“Đại ca nói phải, nhưng vấn đề bây giờ không phải là đúng hay sai. Bác của đệ là một con cáo già, ông ấy sẽ không ngồi yên nhìn chúng ta lớn mạnh. Nước cờ ‘dùng lương thảo khống chế’ của triều đình, chắc chắn cũng có một phần mưu kế của ông ấy.”

Nguyễn Minh An, người nãy giờ vẫn im lặng lắng nghe, lúc này mới lên tiếng:

“Đại ca, tam đệ, tứ đệ, tất cả đều nói có lý. Nhưng chúng ta đang nhìn vấn đề sai hướng.”

Cả ba người quay lại nhìn, Nguyễn Minh An giọng nói bình tĩnh một cách lạ thường:

“Chúng ta đang cố gắng phân định trắng đen trong một ván cờ vốn dĩ chỉ có màu xám. Nguyễn Đăng Giai là cáo già, đúng. Tự Đức là người chơi cờ thâm sâu, cũng đúng. Nhưng chúng ta quên mất rằng, bản thân chúng ta cũng không phải là những con cừu non.”

Xong nhìn thẳng vào mắt từng người:

“Ta hỏi các huynh đệ, mục tiêu cuối cùng của chúng ta là gì? Có phải là để lật đổ Vĩnh Tường không?”

Lê Duy Cự đáp ngay.

“Không phải! Là để cứu dân, cứu nước!”

Nguyễn Minh An nói:

“Chính xác, Vĩnh Tường chỉ là một triệu chứng. Căn bệnh thực sự, là sự thối nát, lạc hậu của cả triều đại này. Muốn chữa bệnh, không thể chỉ chặt đi một cành cây đã mục. Mà phải thay cả cái gốc đã thối rữa.”

Xong trải tấm bản đồ Bắc Hà ra:

“Thất bại ở Nam Định đã dạy cho ta một bài học. Mưu kế không thể thắng được một hệ thống. Muốn thắng, chúng ta phải có sức mạnh của riêng mình. Nhưng sức mạnh đó không thể xây dựng trong một sớm một chiều, mà phải được ngụy trang một cách khéo léo.”

Xong bắt đầu vạch ra một chiến lược trường kỳ, từng bước một. Đám người nghe xong, thán phục không thôi.

*

Một tháng sau, Lê Duy Cự, với thánh chỉ trong tay, nhanh chóng cho dựng một dinh trại lớn ở vùng Sơn Tây, đặt tên là An Bắc Dinh. Ngọn cờ vàng thêu chữ “Lê” tung bay phấp phới, bên cạnh là lá cờ “Phụng mệnh diệt gian” của triều đình.

Đứng trên đài cao, Lê Duy Cự cất giọng sang sảng:

“Hỡi các bậc hào kiệt Bắc Hà! Nay, ta, Lê Duy Cự, phụng mệnh Hoàng thượng, chiêu mộ ba ngàn tráng sĩ, lập thành một đội quân ‘An Bắc’ vì vua giúp nước, vì dân trừ hại. Ai là người có lòng, có chí, hãy cùng ta chung một con đường!”

Lời hiệu triệu, được chắp thêm cánh bởi danh tiếng sau trận Nam Định, đã tạo ra một làn sóng hưởng ứng mạnh mẽ. Người người ùn ùn kéo về An Bắc Dinh xin đầu quân.

Quá trình tuyển quân diễn ra rầm rộ nhưng cũng vô cùng kỹ lưỡng, chia làm ba vòng. Vòng một, kiểm tra sức khỏe. Vòng hai, kiểm tra võ nghệ.

Tại vòng hai, một tráng sĩ to lớn, râu quai nón, tên là Nguyễn Tùng, vốn là một võ sư có tiếng, đã dễ dàng đánh bại mười người liên tiếp. Viên quan chủ khảo gật gù:

“Tốt! Võ nghệ cao cường! Ngươi được chọn!”

Nhưng Nguyễn Tùng lại không nhận lệnh bài, mà cắm thanh đao xuống đất, nhìn thẳng lên đài cao nơi Lê Duy Cự đang ngồi, ngạo nghễ nói:

“Ta đến đây không phải để làm lính cho triều đình. Ta muốn xem, An Bắc Tướng quân có thực sự xứng đáng để ta đi theo hay không. Ta muốn thỉnh giáo ngài một chiêu!”

Cả pháp trường ồ lên. Một kẻ vô danh tiểu tốt lại dám thách đấu cả chủ tướng.

Lê Duy Cự không hề tức giận, mỉm cười, bình thản bước xuống đài, không mang theo binh khí:

“Tại hạ không dám múa rìu qua mắt thợ. Nhưng nếu Nguyễn tráng sĩ đã có nhã hứng, tại hạ xin được hầu chuyện.”

Nguyễn Tùng nhíu mày:

“Ngài không dùng kiếm sao?”

Lê Duy Cự đáp:

“Chỉ cần một chiêu, nếu trong một chiêu ta không thể khiến tráng sĩ tâm phục, ta sẽ tự nhận thua.”

Nguyễn Tùng gầm lên một tiếng, lao tới, vung một đường đao sấm sét bổ thẳng xuống. Nhưng Lê Duy Cự không hề né tránh, chỉ lách người qua một chút, đồng thời dùng hai ngón tay, điểm một cách chính xác vào huyệt đạo trên cổ tay của Nguyễn Tùng.

“Keng!”

Thanh đao rơi xuống đất. Cả cánh tay của Nguyễn Tùng tê rần, không thể cử động. Hắn sững sờ, kinh ngạc nhìn. Lê Duy Cự ôn tồn nói:

“Võ nghệ của tráng sĩ là để giết địch ngoài sa trường, còn võ nghệ của ta là để thu phục lòng người. Tráng sĩ đã phục chưa?”

Nguyễn Tùng, sau một hồi sững sờ, liền quỳ một gối xuống, giọng nói không còn vẻ ngạo mạn, mà đầy sự kính phục:

“Tại hạ… xin bái kiến chủ công!”

*

Vòng thứ ba, kiểm tra học thức và lòng người. Cao Bá Quát đích thân ra đề. Đề bài không phải là kinh thư, mà là một câu hỏi:

“Nếu một ngày, lương thảo cạn kiệt, quân địch bao vây, ngươi sẽ làm gì?”

Kẻ thì nói sẽ tử chiến. Người thì nói sẽ tìm đường phá vây. Nhưng có một chàng thư sinh gầy gò, tên là Phan Kế, lại trả lời:

“Bẩm, thần sẽ mở kho lương cuối cùng, chia cho dân chúng trong vùng, rồi cùng họ cố thủ. Có được lòng dân, ắt sẽ có đường sống.”

Cao Bá Quát nghe xong, gật gù, đánh dấu một ký hiệu đặc biệt bên cạnh tên anh ta.

Lê Duy Cự, theo chỉ dẫn của Nguyễn Minh An, không chỉ chọn những người khỏe mạnh, mà ưu tiên những kẻ có đầu óc, có lòng nhân nghĩa, và đặc biệt là những người có gia cảnh trong sạch, không có gì để mất.

Chỉ trong vòng một tháng, ba ngàn quân sĩ ưu tú nhất đã được tập hợp. Lê Duy Cự cho họ mặc quân phục của triều đình, ngày ngày tập luyện dàn trận, múa đao, bắn cung. Bề ngoài, đó là một đội quân “quan gia” hết sức bình thường. Nhưng không ai biết rằng, những cái tên được đánh dấu đặc biệt như Nguyễn Tùng và Phan Kế, mỗi đêm, lại được bí mật triệu tập, để rồi lặng lẽ biến mất, đi về một nơi mang tên Quất Lâm. Màn kịch lớn chỉ vừa mới bắt đầu.

*

Cao Bá Quát cũng đóng tròn vai của một vị quân sư “an phận”. Không can thiệp vào việc quân sự, mà chỉ mở một lớp học nhỏ ngay trong dinh trại, gọi là “Lớp học An Bắc”.

Bề ngoài, đó là một lớp học hết sức bình thường, Cao Bá Quát dạy cho những người lính trẻ biết chữ, dạy về Tứ thư, Ngũ kinh, dạy về “đạo quân thần”. Nhưng những ai tinh ý đều nhận ra sự khác lạ.

Trong một buổi giảng về Luận Ngữ, khi giảng đến câu “Quân quân, thần thần, phụ phụ, tử tử” (Vua ra vua, tôi ra tôi, cha ra cha, con ra con) Cao Bá Quát dừng lại, hỏi một người lính trẻ:

“Ngươi hiểu câu này thế nào?”

Người lính đáp:

“Dạ, bẩm tiên sinh, ý là vua phải anh minh, bề tôi phải trung thành, mỗi người phải làm tròn bổn phận của mình ạ.”

Cao Bá Quát gật gù:

“Đúng nhưng đó mới là một nửa. Vế trước là điều kiện của vế sau. Vua có ra vua, thì tôi mới ra tôi. Nếu vua bất minh, gian thần lộng hành, vậy kẻ làm tôi có nên mù quáng trung thành không?”

Câu hỏi khiến cả lớp học im phăng phắc. Đó là một tư tưởng “phản nghịch” không ai dám nói ra. Thấy vậy, Cao Bá Quát chỉ cười nhạt, xua tay:

“Ta chỉ hỏi vu vơ vậy thôi. Các ngươi cứ y theo sách thánh hiền mà học.”

Thỉnh thoảng, để “tròn vai” lại sáng tác những bài thơ ca ngợi An Bắc Tướng quân và “công đức của triều đình”. Những bài thơ này được phổ nhạc, hát vang khắp vùng:

“Tướng quân phụng mệnh an dân,

Ơn vua như biển, nghĩa quân như nhà.

Gươm đao dẹp hết gian tà,

Để cho lúa lại trổ hoa đầy đồng.”

Nhưng khi chỉ còn một mình, Cao Bá Quát một mình ngồi uống rượu dưới trăng, nhìn bài thơ mình vừa viết, rồi bỗng bật cười, một nụ cười đầy cay đắng:

“Cả một đời ngông cuồng, không chịu cúi đầu trước cường quyền. Nay lại phải viết ra những lời sáo rỗng này.”

Xong nốc cạn một chén rượu:

“Nhưng… nếu những lời sáo rỗng này có thể che mắt được lũ cáo già, đổi lấy thời gian cho đại nghiệp… thì làm một tên ‘bồi bút’ một lần, cũng đáng!”

Cao Bá Quát ngửa đầu nhìn trăng, rồi lại tiếp tục uống. Vai diễn của một vị quân sư an phận còn mệt mỏi hơn cả việc múa đao ngoài chiến trường.