Chương 28: Ván cờ mới

Ngày hôm sau, trong thư phòng của phủ Tổng đốc Hà Nội, Nguyễn Đăng Giai ngồi sau án thư, vẻ mặt đầy ưu tư. Đối diện, Nguyễn Văn Siêu đang chậm rãi mài mực. Một lúc sau, Nguyễn Đăng Giai nhẹ giọng:

“Phiền Phương Đình tiên sinh chấp bút, viết một bản mật tấu gửi về Kinh. Phải viết sao cho thật… khách quan.”

Nguyễn Văn Siêu gật đầu, chậm rãi mài mực. Nguyễn Đăng Giai bắt đầu đọc, từng chữ một:

Tâu Hoàng thượng. Thần vô năng, để giặc cướp lộng hành tại Bắc Hà, khiến Khâm sai đại thần lâm nguy, tội đáng muôn chết. Trong lúc nguy cấp, may có Đề đốc Nam Định Vĩnh Tường nhận được tin báo, đã ‘không quản ngại hiểm nguy’ ‘tự ý’ điều động binh lính trong tỉnh đi cứu giá. Dù hành động có phần ‘vượt quyền’ nhưng tấm lòng trung quân ái quốc, quả cảm quên mình của Đề đốc Vĩnh Tường, thần không thể không ghi nhận.

Nguyễn Văn Siêu vừa viết, vừa thầm thán phục. Mỗi một chữ đều là một mũi dao hai lưỡi. “Không quản ngại hiểm nguy” “tự ý điều động” “vượt quyền” – rõ ràng là đang chỉ tội Vĩnh Tường, nhưng lại được bọc trong một lớp vỏ “trung quân ái quốc” khiến triều đình không thể không ban thưởng. Đúng là “nâng như không nâng”.

Nguyễn Đăng Giai tiếp tục, giọng điệu càng thêm phần lo lắng:

“Tình hình Bắc Hà hiện nay vô cùng rối ren. Tàn dư giặc cướp, sau khi thất bại, đã trốn chạy về các vùng Hưng Yên, Thái Bình. Thần cả gan đề nghị triều đình, trong lúc quan Khâm sai dưỡng thương, nên chăng ‘tạm thời’ cho phép Đề đốc Vĩnh Tường, người am hiểu tình hình nhất, được ‘linh động’ sử dụng binh quyền các tỉnh lân cận để ‘truy quét tàn dư phản tặc’ sớm ngày an định Bắc Hà.”

Ngọn bút của Nguyễn Văn Siêu lướt trên giấy, biến những lời lẽ nham hiểm thành một bản tấu chương đầy lời “lo cho xã tắc”. “Linh động sử dụng binh quyền” – một cụm từ mơ hồ nhưng lại trao cho Vĩnh Tường một quyền lực không giới hạn. Bản cáo trạng trá hình này, một khi được triều đình phê chuẩn, sẽ chính thức biến Vĩnh Tường thành một con dao sắc bén nhất, nhưng cũng là một con dao không có vỏ, hoàn toàn lộ mình trước sự nghi kỵ của triều đình.

Khi nét bút cuối cùng vừa khô, Nguyễn Đăng Giai lập tức đóng dấu, đưa cho một tên thuộc hạ thân tín:

“Hỏa tốc! Ngựa không ngừng vó, trạm không nghỉ chân! Phải đưa cái này đến Kinh thành nhanh nhất có thể!”

Sau khi người đưa tin rời đi, Nguyễn Đăng Giai lại ra một mệnh lệnh khác cho các nha môn. Công văn được gửi đi khắp các tỉnh dưới quyền. Công văn lần này lại có vẻ rất hợp tình hợp lý:

“An nguy của Khâm sai đại thần là trên hết. Toàn bộ lực lượng các phủ, huyện phải tập trung bảo vệ các tuyến đường huyết mạch, đảm bảo an toàn cho việc vận chuyển thuốc men, lương thảo đến Nam Định. Mọi sự điều động quân lính khác đều phải tạm hoãn để tránh gây hoang mang cho dân chúng. Kẻ nào làm trái, xử theo quân lệnh!”

Mệnh lệnh này, bề ngoài là để bảo vệ Khâm sai, nhưng thực chất lại trói chân, trói tay toàn bộ các lực lượng khác, không cho phép họ can thiệp vào địa bàn Nam Định. Nó đã gián tiếp tạo ra một “vùng an toàn” cho Vĩnh Tường mặc sức tung hoành.

Các quan viên địa phương nhận được công văn, dù có kẻ thông minh nhận ra sự bất thường, cũng không dám làm trái.

“Quan lớn đang làm gì vậy? Đây chẳng phải là giao hết binh quyền cho tên Vĩnh Tường đó sao?”

“Suỵt! Chuyện của các ngài ở trên, chúng ta biết gì mà nói. Cứ y lệnh mà làm cho an thân.”

“Chọn phe là chết, cứ làm, tội đâu quan trên chịu.”

Cứ thế, một tấm lưới vô hình được giăng ra. Nguyễn Đăng Giai, bằng những nước cờ “lộ như không lộ” đã chủ động dọn sạch mọi chướng ngại vật trên con đường “Bắc tiến” của Vĩnh Tường, biến cả vùng đồng bằng Bắc Bộ thành một sân khấu lớn, và Vĩnh Tường, trong vai một vị anh hùng.

*

Tại Quất Lâm, kế hoạch phản công được triển khai ngay lập tức. Lê Duy Cự, dưới sự trợ bút của Cao Bá Quát, đã viết một bài hịch thống thiết. Hàng ngàn bản in nhanh chóng được mạng lưới của Nguyễn Đình Chương tuồn đi khắp các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ.

Bài hịch, với ngòi bút lúc thì đanh thép như búa tạ, lúc lại bi ai như tiếng cuốc kêu, đã đánh thẳng vào lòng người. Mở đầu, nó kể tội Vĩnh Tường “mượn danh dẹp loạn, thực chất trả thù riêng, lạm sát kẻ sĩ, hãm hại trung lương, biến thành Nam Định thành địa ngục trần gian”. Nhưng đoạn văn sắc bén nhất lại nằm ở phần sau, được chính Cao Bá Quát chắp bút:

“Than ôi! Đất Bắc Hà nhiễu nhương, gian thần lộng hành! Kẻ ác tặc Vĩnh Tường, nghe đồn cũng mang trong mình huyết thống nhà Lê, nhưng lại làm những việc bại hoại gia phong, tàn hại dân lành! Hắn mượn sấm truyền để mê hoặc lòng người, mượn đao binh để thỏa mãn lòng tham, làm ô danh tổ tiên, làm khốn khổ trăm họ. Đó là Lê giả!

Nay, ta, Lê Duy Cự, con cháu chính tông của Thái Tổ Cao Hoàng Đế, máu chảy trong người là vì dân, tim đập trong lồng ngực là vì nước, không thể ngồi yên nhìn kẻ mạo danh làm loạn! Ta xin giương cao ngọn cờ chính nghĩa, không phải để chống lại triều đình, mà là để diệt trừ tên ‘Lê giả’ Vĩnh Tường, cứu lấy dân chúng lầm than, và giải thoát cho quan Khâm sai đại thần, người đang bị hắn giam lỏng làm con tin! Hỡi các bậc hào kiệt! Hỡi trăm họ lầm than! Hãy cùng ta đứng lên, phò trợ chính nghĩa, diệt trừ gian tà!”

Nước cờ “dùng Lê thật diệt Lê giả” này vô cùng hiểm độc và độc đáo. Nó không chỉ vạch mặt Vĩnh Tường, mà còn biến chính tin đồn về huyết thống nhà Lê của hắn thành một gánh nặng. Thay vì “Phò Lê diệt Nguyễn” – một khẩu hiệu có thể bị triều đình quy cho tội phản nghịch, ngọn cờ của Lê Duy Cự lại là “Phò Nguyễn, diệt gian thần họ Lê” một hành động “hợp pháp” và đầy tính chính nghĩa.

Một cơn bão dư luận mới lập tức bùng nổ.

Tại một ngôi chùa ở Hưng Yên, một nhà sư già, sau khi đọc xong bài hịch, đã run rẩy chắp tay hướng về phía Nam Định:

“A Di Đà Phật! Loạn rồi! Thực sự loạn rồi! Nhưng… ngọn cờ này… là chính nghĩa!”

“Oan oan tương báo, đến bao giờ mới hết.”

Tại một làng quê ở Thái Bình, một lão nông, có con trai bị lính của Vĩnh Tường đánh què chân trong cuộc càn quét, đã đập nát cái cày, hét lên với đám trai tráng trong làng:

“Chúng ta cày cuốc cả đời cũng không đủ nộp sưu thuế cho chúng nó! Giờ chúng còn đánh con giết cháu chúng ta! Thà theo ngọn cờ của vua Lê, chết cho oanh liệt còn hơn sống trong tủi nhục! Ai theo ta, vác cuốc, vác gậy lên đường!”

“Theo! Chúng con theo!”

“Phải đòi lại công bằng!”

Ngay cả trong hàng ngũ binh lính ở các tỉnh, bài hịch cũng gây ra sự dao động. Một viên đội trưởng, sau khi đọc xong, đã tập hợp anh em lại:

“Bổng lộc chúng ta ăn là của triều đình, không phải của một mình tên Vĩnh Tường! Nay hắn làm điều đại nghịch, giam lỏng cả Khâm sai, chúng ta không thể làm ngơ! Ai còn chút lương tri, hãy cùng ta đi về phía Nam, phò trợ chính nghĩa!”

Sự xuất hiện của Lê Duy Cự đã cho nỗi phẫn nộ của dân chúng một ngọn cờ để quy tụ. Giờ đây, họ có một sự lựa chọn rõ ràng: một bên là “Lê giả” tàn bạo, một bên là “Lê thật” anh hùng. Từ các làng xã, những nhóm nông dân bất mãn, những tráng sĩ mang trong mình lòng nghĩa hiệp, và cả những binh lính ly khai, đã bắt đầu tự vũ trang, tìm đường về phía Nam Định, hưởng ứng lời hiệu triệu. Một con đê đã vỡ, và dòng nước lũ của lòng dân đang cuồn cuộn chảy về phía thành Nam.