[Tiền truyện 35]: Just for fun(4)

Bài 9: LÊ THÁNH TÔNG – VIỆC NHẬP LẬU ĐỒNG TỪ NHÀ MINH ĐỂ SẢN XUẤT SÚNG

Nhắc đến hoả khí Đại Việt thời trung đại, người ta thường nghĩ đến hai nhân vật nhà Hồ: Một Hồ Quý Ly phát hành tiền giấy để thu tận tiền đồng mang đi đúc súng, một Hồ Nguyên Trừng nổi tiếng với việc cải tiến súng, thân là tù binh nhưng nhờ tài năng lại trở thành quan của nhà Minh.

Thành tựu kỹ thuật của Hồ Nguyên Trừng cụ thể thế nào, không rõ. Ngay đến mục đích của Hồ Quý Ly khi phát hành tiền giấy là tận thu tiền đồng để mang đi đúc súng, cũng chỉ là suy đoán của thời nay.

Vậy nên nhà Hồ không phải “nhân vật chính” của bài này.

Không sao, không làm nam chính thì làm ông nội nam chính vậy, một quá khứ gia đình với ân ân oán oán trùng trùng sẽ tạo nên một số phận li kỳ hấp dẫn cho nhân vật chính.

Rất tiếc, vì nhà Hồ chỉ truyền được hai đời, không có đế vương đời thứ ba, Hồ Quý Ly không thể vào vai ông nội nam chính được. Vai diễn này xin nhường lại cho vua Lê Thái Tổ.

Về lựa chọn giữa tiền đồng và tiền giấy, lúc lên ngôi, Lê Thái Tổ đã đắn đo:

“Tiền là mạch máu của sinh dân, không thể không có. Nước ta vốn có mỏ đồng, nhưng tiền đồng cũ đã bị nhà Hồ hủy bỏ, trăm phần chỉ còn được một. Đến nay, việc quân, việc nước thường hay bị thiếu. Muốn cho tiền được lưu thông sử dụng, để thuận lòng dân, há chẳng khó sao? Mới rồi có người dâng thư trình bày, xin lấy tiền giấy thay cho tiền thực. Trẫm sớm khuya nghĩ ngợi, chưa nghĩ ra cách gì. Vì rằng tiền giấy là thứ vô dụng, lại được lưu hành như vật hữu dụng trong dân, thực không phải là ý nghĩa yên dân, dùng của. Nhưng đời xưa đã có người cho rằng vàng, bạc, da, lụa, tiền thực, tiền giấy đều không thể cân ngang nhau được, thế thì thứ gì là hơn? Truyền cho các đại thần trăm quan và những người hiểu việc đời ở trong, ở ngoài, đều nghị bàn quy chế đồng tiền cho thuận lòng dân, để không vì ưa thích riêng của một người mà bắt ép muôn nghìn người không muốn phải theo, để làm phép hay của một đời.” (Trích: ĐVSKTT)

Cuối cùng Lê Thái Tổ chọn tiền đồng. Lựa chọn này được duy trì suốt thời Lê và cả các triều đại tiếp theo.

Lúc đọc đoạn sử này, mình đã nghĩ: Nếu đầu thời Lê nguồn đồng đúc tiền nghèo nàn đến vậy, 50 năm sau Lê Thánh Tông đào đâu ra đồng để đúc súng đi đánh chiếm khắp nơi?

Đọc lướt qua sử nhà Lê và sử nhà Minh, có thể thấy triều đình dùng song song 2 giải pháp: Giảm chi và tăng thu.

Giảm chi: Từ thời Lê Thái Tổ đến Lê Thánh Tông, triều đình đều có lệnh cấm dân chúng và quan lại khi thu thuế chê và vứt bỏ tiền đồng cũ, xấu. Tức là hạn chế việc đúc thêm tiền nếu lý do là tiền cũ, hư hại nhẹ.

Tăng thu: Nguồn thu thứ nhất dĩ nhiên là khai thác mỏ, vì nước ta cũng có mỏ đồng, nhưng với nhu cầu to lớn từ các chiến dịch của Lê Thánh Tông, nguồn thu này có vẻ như không đủ.

Nên vua đi buôn lậu.

Việc nước ta nhập lậu đồng từ nhà Minh, sử nhà Lê không ghi, nhưng sử nhà Minh có nhắc.

Năm 1477,

“Gần đây nhận được tin An Nam sai người bí mật đến các xứ như Lâm An trinh sát tình hình; lại sai người đến thác Liên Hoa, huyện Mông Tự mua đồng để đúc binh khí; tại nơi biên giới lập tổng binh ngụy đi lại tuần sát quan ải, hết sức nghiêm ngặt…”

“Đem tấu chương cho bộ Binh bàn đọc, rồi được tâu: Người Giao (Một tên nhà Minh dùng để gọi Đại Việt) vào lãnh thổ trinh thám, mua đồng, các quan trấn thủ đã dung túng lại không trình lên…”

– Trích: Minh thực lục

Đến năm 1481, Minh thực lục lại đề cập việc nhà Lê thường xuyên mua đồng bất hợp pháp từ Lữ Nam, cũng thuộc Vân Nam. Lần này, sử liệu nêu rõ nguồn đồng ấy do khai thác trộm mà có được.

Thật ra, có thể việc nhập lậu đồng đã bắt đầu ngay từ thời Lê Thái Tổ, nhưng với quy mô nhỏ hơn vì vào buổi đầu chính quyền nhà Lê chưa đủ mạnh để trấn áp/ mua chuộc các thổ ty vùng biên giới dọn đường cho việc nhập lậu đồng. Về sau nhà Lê ngày càng mạnh, nhà Minh ngày càng chịu áp lực từ Mông Cổ phía bắc nên lơ là biên giới phía nam, việc nhập lậu mới trở nên dễ dàng hơn, đồng thời nhu cầu kim loại và khả năng tài chính của nhà Lê tăng mạnh, số lượng đồng nhập lậu cao rõ rệt nên nhà Minh chú ý.

Sau khi đánh đuổi giặc Minh, vua Lê Thái Tổ đã thừa cơ chiếm lại một số vùng tự trị ở biên giới mà nhà Hồ mất vào tay nhà Minh trước đấy, sắp đặt lại người cai quản mới. Lên ngôi không lâu, Lê Thái Tổ lại chinh phạt châu Phục Lễ, mà vùng này thì gần nơi Lê Thánh Tông nhập lậu đồng. Sang thời Lê Thái Tông, vua lại cho quân đánh Cầm Quý ở châu Ngọc Ma. Vùng này ở Nghệ An, dĩ nhiên không tiếp giáp Vân Nam, nhưng có nhiều… mỏ vàng.

“Cha và ông trẫm đã dọn sẵn đường như vậy, trẫm không buôn lậu sau này chết đi sao dám nhìn mặt tổ tiên?” said cụ Thánh Tông. (Câu này thị Bí biên cho cụ diễn sâu, không có thật đâu, mọi người đừng hiểu lầm cụ, cụ giận ném guốc Bí, tội Bí lắm.)

Hai đoạn phía trên là suy đoán vui thôi. Mình có viết riêng một bài về cách triều đình quản lý khai thác các mỏ vàng, bạc, đồng tại đây:

Bài 10: LÊ THÁNH TÔNG – KỸ THUẬT “GIẢ NAI” TRONG QUAN HỆ NGOẠI GIAO

“Hạo (tức Lê Thánh Tông) kẻ hùng kiệt, tự phụ nước giàu binh mạnh, liền tự cao tự đại. Năm thứ tư (1468) đánh chiếm Bằng Tường, Quảng Tây. Hoàng đế nghe tin, lệnh cho quan trấn thủ cẩn thận phòng bị. Năm thứ bảy (1471) phá Chiêm thành, bắt vua Chăm Bàn La Trà Toàn, 3 năm sau lại đánh phá, bắt vua Chăm Bàn La Trà Duyệt, đổi nước ấy thành châu Nam Giao, đặt quân trấn thủ…

Hạo đã được Bằng Tường, diệt Chiêm thành, liền xâm phạm Quỳnh châu, Lôi châu, trộm đất Châu Trì ở Quảng Đông. Các vùng Long châu, Hữu Bình ở Quảng Tây, Lâm An, Quảng Nam, Trấn An ở Vân Nam cũng mấy lần cấp báo. (Hoàng đế) chiếu lệnh cho quan trấn thủ cật vấn, lại dùng lời lẽ xảo quyệt đối đáp. Việc miếu đường tạm ngơi nghỉ, tuy xuống sắc dụ nhiều lần nhưng không có lời nào nghiêm khắc.

Hạo càng khinh nhờn không nể sợ, nói:

“Vua Chiêm Bàn La Trà Toàn đánh chiếm đạo Hóa châu, bị em hắn là Bàn La Trà Duyệt giết, nhân đó tự lập. Kịp khi sắp nhận phong, lại bị con là Trà Chất Đài giết. Nước ấy tự loạn, đâu phải tội của thần Hạo này.” Triều đình biết là xảo trá, không thể vặn hỏi, nhưng khuyên trả lại đất đai.

Hạo tấu nói:

“Chiêm thành chẳng phải đất màu mỡ, nhà ít tích trữ, đồng toàn dâu gai, núi không thu được vàng bạc, biển hiếm hoi cá mắm, chỉ có ngà voi, sừng tê, gỗ mun, hương trầm. Được đất ấy cũng không ở nổi, được dân ấy cũng không sai nổi, được của ấy cũng không đủ giàu. Đó là lý do thần không chiếm đoạt Chiêm thành vậy. Nay chiếu chỉ rõ ràng lệnh cho thần trả lại đất đai, vậy xin triều đình phái sứ thần tới vạch lại cương thổ, khiến biên giới hai nước được nghỉ ngơi, thần mong mỏi rất mực!”

Bấy giờ Chiêm thành bị chiếm cứ đã lâu mà lời tâu xằng bậy đến như vậy.”

(“Minh sử – An Nam truyện”) – Trần Quang Đức dịch.

……..

“Sau khi Lê vương đã phá được Chiêm Thành, chí tham vọng thêm to lớn, thân hành đốc suất chín vạn quân, mở hai đường núi, đánh phá Ai Lao, xâm lấn Lão Qua, lại phá tan được, giết chết ba bốn con viên tuyên úy Đèo Bản Nha Lan Chưởng. Người con út của viên ấy là Phạ Nhã Trại phải chạy sang nước Bát Bá để thoát nạn. Lê vương lại tổ chức lương thảo, luyện binh sĩ, ban sắc lệnh giả để lấy quân ở Xa Lý, bắt chúng đi đánh nước Bát Bá, tướng sĩ bị chết hại đến vài ba ngàn người, đều nói là bị sét đánh. Nước Bát Bá bèn ngăn cản đường về và đánh úp, giết chết được hơn vạn người, lúc ấy Lê vương mới dẫn quân về.

Vua nhà Minh giao việc này xuống cho bầy tôi trong triều đình bàn luận, đình thần xin hạ lệnh cho ty Bố chính tỉnh Quảng Tây làm tờ hịch bảo Lê vương thu quân về; còn về phần bầy tôi giữ đất đai ở tỉnh Vân Nam và hai tỉnh Quảng thì cứ việc giới nghiêm công việc phòng bị biên cảnh mà thôi. Sau đấy, Lê vương nói chưa từng xâm lấn nước Lão Qua bao giờ, và không biết bờ cõi nước Bát Bá ở chỗ nào. Lời nói của Lê vương rất trí trá, vua nhà Minh lại an ủi dụ bảo, Lê vương vẫn không chịu phụng mệnh.”

(“Minh sử”- An Nam truyện)

Về việc này, đoạn trước đấy “Cương mục” nhà Nguyễn chép:

Gặp lúc ấy nhà Minh có sắc văn đưa sang nước ta: “Gần đây, được tin viên trấn thủ Vân Nam nói, quốc vương An Nam không vì cớ gì mà tự tiện điều động binh mã đánh phá nước Lão Qua, rồi lại đánh nước Bát Bá tức phụ. Nếu trước kia vương có trót lầm lỗi như thế, thì nên rút quân ngay.”

Nhà vua đem sắc văn ấy bảo với bầy tôi trong triều. Bọn Lê Thọ Vực cho là bây giờ nên dùng lời quyền biến tâu lại rằng: Vì nay trong nước tôi có người ở Đông Quan chạy trốn sang Lão Qua, cho nên sự sai binh lính đến biên cảnh đuổi bắt, không có liên can gì đến việc Lão Qua và Bát Bá cả.

Nhà vua bèn sai Hàn lâm thị thư Lương Thế Vinh nghĩ soạn biểu văn phúc tấu và đem việc La Tuyền đốt phá giậu rào bằng tre gỗ; việc Lý Quảng Ninh bắt phái viên của triều đình nước ta nói hết vào trong tờ tư, rồi sai bọn Nguyễn Văn Chất, Doãn Hoành Tấn và Vũ Duy Giao sung làm chánh phó sứ đệ lễ cống nạp hàng năm; khi đi, đem theo cả biểu văn phúc tấu để tùy từng khoản mà ứng đối.

Lúc ấy, từ bàn về việc bang giao, trước hết vua sai viện Hàn lâm nghĩ soạn, thứ nhì giao xuống cho các cơ quan ở Đông Các và bầy tôi trong triều xét duyệt, nếu có chỗ nào không hợp thì sửa đỗi lại ngay, vì thế người nhà Minh thường khen ngợi, cho là trong nước có nhân tài.

Bài 11: Fact

1-Nguyễn Huệ mỗi lần vào Gia Định tìm Nguyễn Ánh:

“ Tôi mệt lắm/ Tôi mệt lắm các ông à/ Tôi nghét cái cảnh đơn phương bây giờ/ Xung quanh toàn là người lạ/ Tìm kiếm Nguyễn Ánh thật vất vả/ Tất cả phải tự lo.”

“ Thanh xuân như một tách trà/ Mải tìm Nguyễn Ánh hết bà thanh xuân.”

2- Nguyễn Ánh khi trốn Tây Sơn: “ Trứng rán cần mỡ, bắp cần bơ; Phượt luôn cần cớ, cần Huệ cơ.”

3- Trịnh Giang – tôi không đi lang thang.

Nếu bạn đang cảm thấy khoảng thời gian ở nhà 14 ngày sao mà dài đằng đẵng, hãy ngừng than vãn vì 14 ngày sẽ qua rất nhất nhanh. Còn trong lịch sử còn có một nhân vật kiên trì “cách ly xã hội” hẳn…. 20 năm.

Uy Nam vương Trịnh Giang (1711 – 1762) là vị chúa Trịnh thứ 6 thời Lê Trung hưng. Ông là con trai cả của chúa Trịnh Cương. Chúa Trịnh Giang nổi tiếng ăn chơi và có lối sống đặc biệt.

Chúa Trịnh Giang từng bị “anh Thor” đánh xém chết nên ám ảnh đến mắc bệnh “kinh quý”. Để tránh anh Thor, chúa cho làm cung điện dưới lòng đất, đặt tên là Thưởng Trì và dọn xuống dưới ở hẳn, thực hiện triệt để việc “cách ly xã hội” với mọi người xung quanh.

Lúc rày phủ chúa không có người cai quản, chính sự đổ nát, gian thần lộng hành. Trước tình cảnh này, Trịnh Thái phi bèn cho tập hợp các quan đưa Trịnh Doanh, em của Trịnh Giang lên ngôi chúa thay anh.

Chúa Trịnh Giang ở ngôi được 10 nǎm, rồi ở cung Thưởng Trì 20 nǎm nữa mới mất, thọ 51 tuổi, được tôn là Dụ Tổ Thuận vương.