Chương 62: Thăm Dò Nam Kỳ.

Xuyên Về Thời Tự Đức.

Tác giả: Lưu Huỳnh Phát.

Đầu năm 1859, sau những thất bại ê chề tại Đà Nẵng, người Pháp không vội vã từ bỏ tham vọng xâm chiếm Đại Nam. Thay vào đó, chúng lặng lẽ chuyển hướng chiến lược về Nam Kỳ, một vùng đất với hệ thống sông ngòi chằng chịt và nguồn tài nguyên phong phú. Được đánh giá là cửa ngõ lý tưởng để tiến sâu vào lãnh thổ Đại Nam, Nam Kỳ không chỉ có vị trí chiến lược mà còn là một vùng đất dễ dàng bị tổn thương. Triều đình Huế và các quan lại địa phương đều nhận thức rõ mối nguy từ một cuộc tấn công từ phía biển, nhưng do khó khăn trong việc quản lý và kiểm soát khu vực này, công tác phòng thủ tại Nam Kỳ vẫn còn lỏng lẻo, dễ bị xâm nhập.

Với sự thất bại tại Đà Nẵng, quân đội Pháp không muốn vội vàng ra tay. Chúng quyết định triển khai một chiến dịch thăm dò kỹ lưỡng, thu thập thông tin tình báo chính xác để xây dựng kế hoạch tấn công hiệu quả hơn. Các tỉnh miền Nam, đặc biệt là Gia Định, Biên Hòa và Định Tường, được coi là những khu vực trọng yếu cần phải đánh giá mức độ sẵn sàng của quân đội Đại Nam.

Tại Gia Định, những người ngoại quốc bắt đầu xuất hiện ngày càng nhiều. Chúng không đơn giản chỉ là những thương nhân làm ăn buôn bán mà còn lặng lẽ thu thập thông tin về các đồn bốt, kho lương và các tuyến đường thủy chiến lược. Dưới vỏ bọc thương nhân, chúng len lỏi vào các khu chợ, tiếp cận các nhà buôn và thậm chí là các quan lại địa phương để tìm hiểu về tình hình quân sự và các điểm yếu trong phòng thủ của triều đình. Những thương nhân Pháp, Tây Ban Nha và một số người từ các quốc gia khác đã khéo léo hòa nhập vào cộng đồng, tỏ ra bình thường, nhưng thực chất lại đang thu thập từng chi tiết quan trọng để phục vụ cho mục đích chiến lược của chúng.

Trong số đó, một nhân vật nổi bật là Léonard Rivière, một sĩ quan trẻ tuổi, đầy tham vọng và tài năng. Được giao nhiệm vụ thăm dò các tỉnh miền Nam, Rivière nhanh chóng chứng tỏ khả năng quan sát sắc bén và tài ăn nói khéo léo của mình. Hắn không vội vã mà luôn giữ vẻ ngoài bình thản như thể chỉ là một người buôn bán bình thường, nhưng thực ra mỗi bước đi của hắn đều có mục đích rõ ràng. Rivière hiểu rằng để thành công trong nhiệm vụ này, hắn phải hết sức kín đáo, quan sát từng động tĩnh nhỏ nhất và thu thập thông tin một cách có hệ thống.

Một buổi sáng tại Gia Định, Rivière bước vào một quán cà phê nhỏ nằm ven đường, nơi các nhà buôn bản địa đang ngồi trò chuyện. Hắn nhìn xung quanh, quan sát một lát rồi tiến lại gần, ngồi xuống bàn gần một nhóm người. Hắn khẽ mỉm cười, bắt chuyện một cách tự nhiên như thể chỉ là một câu hỏi thông thường:

– Cậu có biết làm thế nào để đưa gạo từ đây đến Vĩnh Long nhanh nhất không? Tôi nghe nói sông Cửu Long rất thuận lợi, nhưng liệu có an toàn không?

Một trong những nhà buôn lớn tuổi, có dáng vẻ từng trải, từ từ ngẩng đầu lên rồi đáp:

– Nếu muốn đi Vĩnh Long, cậu phải qua sông Bến Nghé, rồi theo nhánh lớn xuống Mỹ Tho. Nhưng thời gian này người ta kiểm soát chặt chẽ lắm. Cậu là người buôn bán chắc cũng hiểu, chẳng ai muốn dây vào rắc rối với quân triều đình đâu.

Rivière gật gù, như thể đã hiểu rõ điều ông ta nói. Hắn khẽ mỉm cười, rồi nhẹ nhàng chuyển chủ đề:

– Thật sao? Vậy thì chắc chắn không dễ dàng, nhưng có lẽ cũng không có cách nào nhanh hơn sao?

Nhà buôn nhìn cậu một lúc, rồi từ tốn tiếp lời:

– Không có cách nào nhanh hơn đâu, nhưng nếu cậu biết cách giao thiệp tốt với các quan lại, thì đôi khi cũng có thể xin được một lối đi thuận lợi. Nhưng đó không phải chuyện dễ dàng đâu, nhất là khi có nhiều người phải quản lý.

Rivière ghi chú lại từng chi tiết, cảm ơn nhà buôn rồi đứng dậy rời đi. Mỗi câu nói của những người này đều có giá trị, dù chỉ là những câu nói bâng quơ. Những thông tin thu thập được nhanh chóng được mã hóa và gửi về cho Rigault de Genouilly, người đang chuẩn bị cho một chiến dịch lớn sắp tới.

Tại Gia Định, các quan lại Đại Nam bắt đầu cảm nhận được sự bất thường. Nguyễn Duy được giao nhiệm vụ trấn giữ khu vực Nam Kỳ, đã nhận thấy sự xuất hiện quá dày đặc của những người ngoại quốc trong thời gian gần đây. Đặc biệt, những người này không chỉ đơn giản buôn bán mà còn lân la hỏi han về các đồn bốt, kho lương và những chi tiết mà các thương nhân bình thường không cần phải biết. Điều này khiến ông không thể không lo ngại về âm mưu của kẻ thù.

Một buổi chiều, khi mặt trời đang dần khuất sau những đám mây mưa, Nguyễn Duy ngồi trong phòng làm việc, lòng đầy trăn trở. Ông viết thư khẩn gửi về Huế, cảnh báo về tình hình tại Nam Kỳ:

– Nam Kỳ hiện đang chịu sức ép lớn từ sự xuất hiện của những thương nhân ngoại quốc. Hạ quan nghi ngờ đây không phải là hoạt động buôn bán đơn thuần mà là âm mưu thăm dò. Nếu không có biện pháp kịp thời, hạ quan e rằng hậu quả sẽ khó lường.

Nhận được bức thư, Nguyễn Hải không khỏi lo âu. Cậu triệu tập các đại thần vào một buổi họp gấp tại cung đình để bàn bạc về tình hình. Trong buổi họp, Nguyễn Hải quay sang Nguyễn Tri Phương, một trong những quan lại của triều đình:

– Khanh nghĩ chúng sẽ làm gì tiếp theo?

Nguyễn Tri Phương suy nghĩ một lúc, rồi nhẹ nhàng đáp:

– Pháp không phải loại dễ dàng từ bỏ tham vọng. Việc chúng xuất hiện tại Nam Kỳ chứng tỏ đây là bước chuẩn bị cho một chiến dịch lớn. Chúng không muốn lặp lại thất bại ở Đà Nẵng nên sẽ thận trọng hơn. Tuy nhiên, việc chúng cố tình tiếp cận các tuyến đường thủy và các điểm quân sự khiến thần tin rằng chúng đang âm mưu tấn công từ biển vào.

Nguyễn Hải gật đầu, ra lệnh:

– Tăng cường kiểm soát tại các tỉnh Nam Kỳ, đặc biệt là Gia Định, Định Tường và Biên Hòa. Nếu phát hiện bất kỳ kẻ nào có hành vi đáng ngờ, lập tức bắt giữ và điều tra.

Nguyễn Tri Phương nhận lệnh ngay lập tức, quyết định cử thêm quân tới Nam Kỳ, đồng thời ra chỉ thị cho các đồn bốt phải tăng cường tuần tra, giám sát các khu vực cảng và chợ lớn. Những dấu hiệu của sự xâm nhập ngày càng rõ rệt, và không thể để kẻ thù có thêm thời gian chuẩn bị.

Tuy nhiên trong một số trường hợp, không phải ai cũng hoàn toàn trung thành với triều đình. Một số nhà buôn địa phương, vì tham lợi đã bắt tay với người Pháp để đổi lấy những khoản lợi nhuận hấp dẫn. Họ cung cấp những thông tin quan trọng về các tuyến đường thủy, vị trí kho lương và thậm chí cả lịch trình tuần tra của quân đội. Những thông tin này sau đó được chuyển tới tay Rivière và các sĩ quan khác, giúp chúng có cái nhìn rõ ràng hơn về tình hình tại Nam Kỳ.

Một buổi chiều mưa, tại một khu chợ nhỏ gần Biên Hòa, một người lính Đại Nam vô tình nghe được cuộc trò chuyện của hai người ngoại quốc. Một trong số chúng với bộ đồ sang trọng và dáng vẻ khác thường, đang hỏi người dân địa phương về kho lương của quân đội ở khu vực này. Người lính cảnh giác, theo dõi họ một lúc rồi báo cáo lên quan trên. Không lâu sau đó, hai người này bị bắt giữ và đưa về đồn.

Khi bị thẩm vấn, chúng khai rằng mình chỉ là thương nhân đến để tìm cơ hội làm ăn. Tuy nhiên trong hành lý của chúng, các binh lính tìm thấy một bản vẽ sơ lược về các tuyến đường dẫn vào Gia Định và những ghi chú liên quan đến số lượng binh lính tại các đồn bốt. Điều này khiến các quan lại Đại Nam càng thêm cảnh giác và quyết định ra lệnh tăng cường kiểm tra tất cả tàu thuyền ra vào khu vực.

Dù vậy các biện pháp kiểm soát đã được thắt chặt, nhưng những cuộc thăm dò và tiếp cận lén lút của người Pháp vẫn không ngừng diễn ra. Sự xâm nhập của quân đội Pháp vào Nam Kỳ đã được chuẩn bị một cách kỹ lưỡng, và chỉ còn một bước nữa thôi là chiến dịch tấn công sẽ bắt đầu. Cuộc chiến đấu không chỉ diễn ra trên các mặt trận, mà còn là cuộc chiến ngầm của tình báo, sự lừa dối và những chiến thuật tinh vi.

Trước những nguy cơ ngày càng lộ rõ, Nguyễn Hải không thể ngồi yên. Cậu nhận thức được rằng nếu không hành động kịp thời, Nam Kỳ sẽ khó lòng giữ vững được trước sự đe dọa từ phía quân Pháp. Lòng cậu tràn đầy lo lắng, nhưng cũng rất quyết tâm. Cậu biết rằng những gì xảy ra trong thời gian tới sẽ quyết định vận mệnh của không chỉ Nam Kỳ mà cả Đại Nam. Đối mặt với tình thế nguy hiểm, cậu quyết định ngay lập tức phải thực hiện một loạt các biện pháp nhằm củng cố phòng thủ tại khu vực này, đồng thời tăng cường lực lượng và sự chuẩn bị cho cuộc chiến không thể tránh khỏi.

Cậu triệu tập một cuộc họp khẩn cấp với các đại thần và các tướng lĩnh trong triều đình, đặc biệt là những người có trách nhiệm đối với vùng đất Nam Kỳ. Trong phòng họp, không khí căng thẳng bao trùm. Mọi người đều hiểu rằng đây là thời khắc quan trọng, và mọi quyết định đều có thể ảnh hưởng đến số phận của đất nước. Ngồi đối diện với các tướng quân, Nguyễn Hải khẽ lên tiếng, giọng cậu trầm và đầy quyết đoán:

– Giặc Pháp không phải loại dễ dàng đối phó. Chúng ta không thể tiếp tục để Nam Kỳ trở thành một khu vực dễ bị tổn thương. Cần phải làm ngay một cuộc đại tu phòng thủ.

Các tướng lĩnh nhìn nhau, một vài người gật đầu đồng ý, trong khi những người khác lộ rõ vẻ lo âu, nhưng ai nấy đều hiểu rằng, nếu không hành động kịp thời, nguy cơ thất bại là rất lớn. Tất cả đều có thể cảm nhận được sự căng thẳng, khi mỗi người đều biết rằng những quyết định hôm nay sẽ là tiền đề cho những tháng ngày khó khăn sắp tới.

Nguyễn Hải không cho phép bất kỳ sự chần chừ nào. Cậu tiếp tục:

– Ta sẽ bổ nhiệm các tướng lĩnh tài ba như Võ Duy Ninh và Vũ Thực xuống Gia Định. Họ sẽ chịu trách nhiệm trực tiếp trong việc xây dựng lại hệ thống phòng thủ tại các khu vực trọng yếu, bao gồm Cù Lao Phố, Mỹ Tho, và cửa sông Bến Nghé. Đặc biệt chúng ta phải đẩy mạnh việc đào tạo lại quân lính và nâng cao khả năng tác chiến của họ.

Giọng cậu mạnh mẽ, đầy niềm tin, và cũng đủ để khơi dậy trong lòng các tướng lĩnh sự quyết tâm sắt đá. Họ biết rằng đây là một cuộc chiến không thể lùi bước, và Nguyễn Hải đang đặt cược mọi thứ vào chiến lược này. Những cái gật đầu đồng tình vang lên như một lời cam kết. Tất cả đều hiểu rằng đây không chỉ là công tác phòng thủ thông thường, mà là cuộc đấu tranh quyết liệt để bảo vệ vùng đất của tổ quốc.

Nguyễn Hải nói tiếp:

– Chúng ta sẽ không chỉ cải thiện phòng thủ mà còn nâng cao sức mạnh chiến đấu toàn diện. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng, từ quân sự đến công trình phòng thủ. Mỗi tòa đồn bốt, mỗi tuyến phòng thủ phải được chuẩn bị kỹ lưỡng, không được để bất kỳ kẽ hở nào. Ngoài việc củng cố lực lượng quân đội, chúng ta còn phải tính đến việc đảm bảo an toàn cho nhân dân. Người dân Nam Kỳ phải hiểu rằng họ cũng là một phần của lực lượng phòng thủ này.

Cậu ngừng lại một lúc, nhìn các tướng quân, đôi mắt sáng rực lên với quyết tâm. Những lời nói của cậu không chỉ là mệnh lệnh mà còn là lời kêu gọi hành động. Quân đội không chỉ chiến đấu trên chiến trường mà còn phải chiến đấu trong lòng dân. Từ quân lính cho đến người dân thường, tất cả đều phải đoàn kết để bảo vệ Nam Kỳ, bảo vệ đất nước.

Cậu tiếp tục chỉ đạo việc cử các kỹ sư quân sự xuống Nam Kỳ để xây dựng lại các đồn lũy, tường thành, đảm bảo rằng mỗi vị trí đều có thể chống chọi với sự tấn công của quân địch. Những tòa đồn được xây dựng vững chắc, với các công trình như hào, mương, lũy đất bao quanh. Đây không phải là những công trình phòng thủ thông thường, mà là những công trình mang tính chiến lược, có thể giữ vững trước mọi cuộc tấn công, ngay cả khi quân địch có lợi thế về quân số và vũ khí.

Tại Huế, không chỉ các công tác quân sự được đẩy mạnh, mà Nguyễn Hải còn cho mời các chuyên gia pháo binh về huấn luyện cho binh lính tại Nam Kỳ. Hơn 200 khẩu đại bác được vận chuyển từ kinh thành xuống các đồn bốt dọc theo các con sông, nhất là dọc theo sông Tiền và sông Hậu, nơi có vai trò quyết định trong việc bảo vệ toàn bộ vùng đồng bằng Nam Kỳ. Những khẩu pháo này sẽ là một yếu tố quan trọng trong chiến lược phòng thủ, giúp quân Đại Nam có thể đối phó hiệu quả với bất kỳ cuộc tấn công nào từ phía quân Pháp.

Các đội tàu chiến cũng được đóng thêm, tăng cường sức mạnh hải quân của triều đình. Nguyễn Hải hiểu rằng Nam Kỳ không chỉ cần phòng thủ trên đất liền mà còn cần bảo vệ các tuyến đường thủy, nơi dễ dàng bị quân địch tấn công từ biển. Cậu chỉ đạo các tàu chiến phải được trang bị đầy đủ và sẵn sàng đối phó với mọi tình huống.

Nguyễn Tri Phương được cậu giao nhiệm vụ giám sát công việc này. Mỗi chuyến thị sát của Nguyễn Tri Phương đến Gia Định đều không bỏ qua bất kỳ chi tiết nào. Ông đến thăm các đồn bốt, gặp gỡ các chỉ huy, chỉ đạo từng khâu một, từ việc củng cố phòng thủ đến công tác huấn luyện quân lính. Ông hiểu rằng không có sự chuẩn bị nào là thừa trong lúc này.

Một lần, trong một cuộc họp khẩn cấp tại Gia Định, Nguyễn Tri Phương lên tiếng với sự kiên quyết và sự nghiêm túc của một người tướng giàu kinh nghiệm:

– Chúng ta không thể để Nam Kỳ rơi vào tay giặc. Đây không chỉ là vùng đất giàu tài nguyên mà còn là tấm lá chắn bảo vệ toàn bộ Đại Nam. Nếu giặc tiến vào, thì không chỉ Nam Kỳ, mà cả nước cũng sẽ gặp nguy.

Những lời nói của Nguyễn Tri Phương vang lên giữa căn phòng, khơi dậy trong lòng các tướng lĩnh và binh sĩ một niềm quyết tâm mãnh liệt. Đặc biệt, quân lính tại Gia Định, Biên Hòa, Định Tường và các khu vực lân cận cảm thấy như có thêm sức mạnh khi nghe những lời động viên ấy. Họ biết rằng đây là cuộc chiến không thể lùi bước. Không chỉ là nhiệm vụ bảo vệ đất nước mà còn là trách nhiệm với thế hệ mai sau.

Ngoài việc củng cố quân sự, người dân Nam Kỳ cũng bắt đầu nhận thấy sự căng thẳng trong tình hình. Một phong trào tự nguyện ủng hộ chiến tranh được phát động. Các nhà buôn, nông dân, và thợ thủ công đều sẵn sàng đóng góp sức lực và của cải để giúp xây dựng các công trình phòng thủ. Những người dân này, tuy không phải lính, nhưng họ thừa hiểu rằng sự tồn vong của đất nước, của gia đình họ, phụ thuộc vào sức mạnh của các đồn lũy, các kho lương và những công trình bảo vệ an ninh.

Những đồn bốt không chỉ là nơi quân lính canh gác mà còn là nơi người dân cùng tham gia vào công tác phòng thủ, giúp đỡ quân đội bằng tất cả những gì họ có. Trong những giờ phút căng thẳng, họ đã đoàn kết lại, dốc sức cùng nhau xây dựng một Nam Kỳ vững chắc, không để kẻ thù có thể dễ dàng tiến vào.

Tại Gia Định, trong khi triều đình Đại Nam đang rục rịch chuẩn bị phòng thủ, Rivière vẫn tiếp tục triển khai các hoạt động thăm dò không ngừng. Hắn tiếp tục giao tiếp với các nhà buôn, ghé thăm các quán trà và các khu chợ để nghe ngóng tin tức. Hắn tinh ý nhận thấy rằng người dân và các quan lại bắt đầu có những động thái khác thường, nhưng hắn vẫn chưa đủ thông tin để đánh giá mức độ chuẩn bị của Đại Nam. Hắn không thể không cảm thấy nghi ngờ về những gì mình đã nghe được.

Một buổi chiều nọ, khi ngồi trong một quán trà nhỏ ven sông, Rivière vô tình nghe được cuộc trò chuyện giữa hai thương nhân:

– Họ đang gấp rút tăng cường phòng thủ, nghe nói là có cả các chuyên gia từ Huế về huấn luyện quân đội ở đây.

Rivière lắng tai nghe, đôi mắt hắn sáng lên khi nghe được từ chuyên gia và huấn luyện quân đội. Những thông tin này, mặc dù không quá chi tiết, nhưng cũng đủ để hắn nhận ra rằng triều đình Đại Nam đã bắt đầu chuẩn bị nghiêm túc. Hắn nghĩ thầm:

– Chúng đang chuẩn bị, nhưng có lẽ không đủ nhanh. Nếu ta hành động sớm, ta vẫn có thể chiếm được Nam Kỳ mà không cần mất quá nhiều sức.

Hắn nhanh chóng gửi báo cáo về cho Rigault de Genouilly, chỉ huy quân đội Pháp. Trong báo cáo, hắn nhấn mạnh rằng thời điểm tấn công đã gần kề, và mọi sự chuẩn bị đã sẵn sàng. Rivière không quên đề cập đến việc quân Đại Nam có thể đã bắt đầu tăng cường phòng thủ nhưng vẫn chưa thể đủ mạnh để đối phó với một cuộc tấn công lớn từ Pháp.

Những báo cáo này đến tay Rigault, người đang đứng trước việc hoàn thiện kế hoạch cho chiến dịch tấn công Nam Kỳ. Với những thông tin tình báo thu thập được từ Rivière và các điệp viên khác, Rigault càng thêm tự tin vào khả năng thành công của chiến dịch. Hắn tin rằng quân Pháp sẽ dễ dàng chiếm được Nam Kỳ nếu thực hiện một cuộc tấn công nhanh chóng, không cho đối phương thời gian kịp chuẩn bị.

Tuy nhiên, điều mà Rigault không hề hay biết là trong bóng tối, một kế hoạch phòng thủ mạnh mẽ đã được triển khai. Dưới sự chỉ huy của những vị tướng tài ba như Nguyễn Tri Phương, Võ Duy Ninh và Vũ Thực, cùng sự đồng lòng của dân chúng, Nam Kỳ đã sẵn sàng đối mặt với kẻ thù. Những công trình phòng thủ được xây dựng kiên cố, các khẩu pháo đã được mang xuống các đồn bốt, và lực lượng hải quân đã được tập trung để bảo vệ các tuyến đường thủy.

Ngày qua ngày, quân Đại Nam dần hoàn thiện công tác chuẩn bị. Một tinh thần quyết chiến, bảo vệ đất nước, bảo vệ gia đình, lan tỏa khắp Nam Kỳ. Họ không sợ hãi trước sức mạnh của kẻ thù, mà chỉ lo lắng về một điều duy nhất là làm sao để bảo vệ được tấm lá chắn này, để ngăn chặn cuộc tấn công sắp đến.

Từ những quyết định của Nguyễn Hải đến sự chuẩn bị của quân dân, tất cả đều hướng về một mục tiêu chung là bảo vệ Nam Kỳ. Trong khi kẻ thù tưởng chừng như đã sẵn sàng tấn công, thì đối diện với chúng, là một Nam Kỳ kiên cường, vững vàng, sẵn sàng đương đầu với thử thách. Và cuộc chiến sắp tới sẽ là cuộc đấu trí, đấu lực giữa hai thế lực, giữa quyết tâm bảo vệ lãnh thổ và tham vọng xâm chiếm, nơi mỗi bước đi đều sẽ quyết định vận mệnh của cả một đất nước.