Chương 80: Tam giáo đồng nguyên

Trần Nhật Thanh duy trì thần sắc điềm tĩnh tiếp tục dò hỏi:

-Tổ sư của tiên sinh cho rằng nhân tính bản ác phải chăng có chút không thỏa đáng, trẫm từng nghe trẻ con như tờ giấy trắng, ngây thơ hồn nhiên, nói nhân tính bản ác thật sự có chút không thích hợp.

Triều Chính sắc mặt không hề thay đổi, thần thái ung dung giải thích:

-Bệ hạ, ở đây là một hiểu lầm lớn của người đời với tổ sư, tổ sư nói nhân tính bản ác không phải là người ta sinh ra đã vốn ham làm chuyện ác.

Trần Nhật Thanh ánh mắt nghi hoặc nói:

-Không phải ý tứ như vậy ư ? Vậy rốt cuộc là ý tứ ra sao ?

Triệu Chính nhẹ giọng nói:

-Tổ sư sở dĩ nói nhân tính bản ác là do cách ngài ấy định nghĩa thiện ác khác với người đời. Tổ sư từng viết rằng “ Thiên hạ gọi thiện là những gì hợp với chính lý bình trị, gọi ác là những gì hợp với sự thiên hiểm bội loạn. Đó là điểm phân biệt thiện và ác.” Ở đây tổ sư quan niệm thiện là trật tự bình ổn, ác là loạn lạc vô trật tự không phải là thiện ác như người đời quan niệm.

Triệu Chính lại tiếp tục giải thích:

-Tổ sư nói rằng người ta sinh ra trên đời là đã có lòng dục, cho dù là trên đến thiên tử, dưới xuống thứ dân cũng không ai có thể bỏ được lòng dục, vì dục là căn bản của tính người, mà tính người ta tự nhiên là đa dục, là muốn nhiều không muốn ít, lòng dục là vô độ không biết điểm giới hạn, mà lòng dục mất kiểm soát sẽ gây loạn, đó chính là ác, nên mới nói nhân tính bản ác. Người đời thường cho lòng yêu và thương xót là thiện nhưng tổ sư cho rằng yêu thương nếu không biết giới hạn thì cũng chính là ác. Từ xưa đến nay, người vì lòng yêu, lòng thương xót vô lối không được dạy dỗ, không có giới hạn, mà gây loạn lạc như Đường Minh Hoàng sủng ái Dương Ngọc Hoàn còn thiếu hay sao. Trẻ con còn nhỏ như tờ giấy trắng nhưng chúng cũng có lòng dục, cũng ham ăn, cũng thích chơi, không có cha mẹ dạy dỗ ngăn cấm thì chúng cũng sẽ không biết được điểm dừng là ở đâu, thế chả phải là ác đó sao. Tính người ta đói thì muốn no, lạnh thì muốn ấm, mệt thì muốn nghỉ, nhưng tròng đời biết phụng dưỡng cha mẹ, nhường cho cha mẹ ăn còn mình chịu đói, nhường cho cha mẹ chăn ấm còn mình chịu lạnh, thấy mệt nhưng vẫn nỗ lực phấn đấu, là vì được dạy dỗ mà ra, biết cái gì là giới hạn không được vượt chứ đâu phải vì tự nhiên mà biết được, há chẳng phải cái thiện vốn dĩ là được tạo mà ra hay sao.

Trần Nhật Thanh nhất thời kinh ngạc không thôi, nhân tính bản ác hóa ra là như vậy, Mạnh Tử nói nhân tính bản thiện là xét trên động cơ của hành động, còn Tuân Tử nói nhân tính bản ác là xét trên kết quả của hành động, hai bên vốn dĩ không cùng hệ khái niệm, tranh cãi mâu thuẫn cơ bản la ông nói gà bà nói vịt, tự nhiên là không đi đến đâu cả. Hắn giọng ngập ngừng lại hỏi:

-Trong bài thi tiên sinh viết dân gian sùng Phật, Lão vì nhân tính bản ác, vì lòng dục vô độ chính là ý này.

Triệu Chính sắc mặt nghiêm túc nói:

-Thưa bệ hạ, đúng là như vậy, vấn đề của bệ hạ ra đề cũng là quan tâm của thần, nên trước đây bản thân thần cũng đã từng đến chùa chiền đạo quan quan sát qua, phát hiện người đến chùa làm công, cúng tiền cúng ruộng cơ bản không ngoại lệ đều cầu cái phước báo kiếp sau, cầu an cầu tài lộc đến đạo quan thì để xem bói, dâng sao giải hạn cầu may mắn, làm lễ cầu trường thọ, tất cả nhưng thứ này đều há chẳng phải là vì lòng dục không được thỏa mãn, ham muốn vượt qua giới hạn chính là tính ác hay sao. Dùng của kiếp này cúng dường để tiếp tục sung sướng đời sau, dùng thuật pháp bùa chú để vọng tưởng cải mệnh mong có của cải giàu có, con cháu đầy nhà, trường sinh bất lão, tất cả thứ này không phải thể hiện rõ ràng của lòng muốn vô độ hay sao. Đạo thánh hiền sở dĩ không thịnh bằng Phật, Lão vì không hứa hẹn cho người ta sung sướng ở kiếp sau, càng không hứa hẹn cho người ta giàu có, may mắn, trường thọ, chỉ dạy người ta phải tuân thủ điều gì để thiên hạ được yên bình thịnh trị. Hi sinh vô tư vì thiên hạ mà không cần gì cho bản thân nói thì đơn giản nhưng người đời mấy ai làm được đây ? Quân vương các đời bản thân cũng có lòng dục, tự nhiên cũng giống những dân chúng trong thiên hạ cũng ham trường sinh, ham thích kiếp sau, ham thích Tây phương cực lạc, lại muốn dùng đạo thánh hiền để trị quốc, cá cùng tay gấu đều muốn thế nên mới có “Tam giáo đồng nguyên” đùng thời cơ mà sinh, cũng do lòng dục của người ta thôi thúc cả.

Trần Nhật Thanh sững người, ánh mắt kinh dị nhìn Triệu Chính, từng câu từng lời chỉ thẳng trọng tâm, trực tiếp đem chân tướng phơi bày, đây là so với hắn đời trước kém hơn 600 năm kinh nghiệm nhưng đều có thể cho ra kết luận giống nhau.

Tam giáo đồng nguyên là một hệ tư tưởng xuất hiện ở Trung Hoa được truyền sang Đại Việt, bản chất của nó Trần Nhật Thanh ở kiếp trước đã sớm nhận ra, hoàn toàn là sinh ra để nói hùa đón ý nhu cầu của tầng lớp quyền quý chứ bản thân “Tam giáo” vốn dĩ không hề có sự đồng tình mặc dù bị gán ép vào cái khuôn khổ “đồng nguyên” nhưng đạo nào cũng tự tôn mình là cao hơn, căn bản vốn không xem nhau là bình đẳng. Phật giáo đặt ra chuyện tam bàn “Mâu đầu” “Na Ẩn” “Côn Sài” cho rằng Mâu đầu là Già Khi bồ tát giáng sinh thành Lão Tử, Na ẩn la Tinh quan bồ tát giáng sinh là Khổng Tử, Côn Sài là Hộ sinh bồ tát giáng sinh làm Thích Ca, ý ngầm chỉ Nho và Đạo đều là từ Phật mà ra. Đạo giáo cũng không vừa, tạo ra truyền thuyết “Lão Tử răn dạy Khổng Tử” “Lão Tử ra Hàm Cốc quan đi về phía Tây biến thành Phật” ngụ ý Đạo giáo là cổ xưa nhất vượt trên Nho Phật; Nho giáo không có nhiều cơ sở trong quần chúng, thế tục thiên về giới quyền quý hơn thì chỉ khẳng định mình hơn Phật, Đạo bằng luận lý hai đạo này sa vào tu thân còn mình thì có thể bình thiên hạ, nói chúng căn bản trong thâm tâm không bên nào muốn chịu thua, chỉ hòa bình trên mặt ngoài, chỉ cần có cơ hội lập tức sẽ ra tay chèn ép. Chẳng nói đâu xa, Trần Nhật Thanh vừa ra tay giải thể chùa Phật, lại khai khoa cử, các Nho thần ai nấy đều ít nhiều lộ ra thần sắc vui vẻ là minh chứng. Chưa dừng ở đó phản ứng mạnh hơn còn đến từ Đạo giáo, một loạt đạo sĩ từ các đạo quán như Thái Thanh quan, Ngọc Thanh quan,… còn liên danh viết một bức mật tấu cho rằng hắn thi hành còn quá nhẹ, yêu cầu tăng lớn lực độ chống Phật.

Trần Nhật Thanh nhận được thư kiến nghị mới sực nhớ đến Đạo giáo vốn xem Phật giáo là kẻ thù truyền kiếp, Đường Vũ Tông diệt Phật ngoài toan tính về tài sản còn có 1 phần yếu tố là sự xui khiến của Đạo giáo, trong cuộc Hội Xương pháp nạn không ít đạo sĩ còn đích thần dẫn người đi đập phá chùa chiền. Phái Toàn Chân của Đạo giáo tận dụng ưu ái của Thành Cát Tư Hãn mà ra tay phá chùa ở Hoa Bắc, có thể nói trong suốt dòng lịch sử khi có cơ hội Đạo giáo đều không ngần ngại ra tay tiêu diệt Phật giáo. Suy xét hồi lâu Trần Nhật Thanh vẫn là quyết định đem thư bác về làm các đạo sĩ thất vọng không thôi.

Chú thích: Chuyện tam bàn là thông tin từ nhận xét của Ngô Sĩ Liên khi bàn về khoa thi Tam giáo triều Lý và đầu triều Trần