Chương 247: Sắt Cùng Lửa (3k8 chữ)

Lê Điền bước ra khỏi hầu phủ, gọi hơn hai trăm thân binh ở Cẩm Giang xuống công xưởng Vĩnh Xương, vừa đến nơi đã thấy gia thần nhà Trịnh Khả cùng mấy chục tên hộ vệ đang chặn ngay trước cửa lớn, đối mặt với hắn là hơn bốn trăm người nai nịt gọn gàng, đao sắc côn nặng, khí thế hung hãn, nhìn qua cũng biết là thân binh của vị thực quyền huân quý nào đó.

Hai bên cứ như thế cách rào mà to tiếng với nhau.

Lão hiếng mắt nhìn về phía sau đội ngũ người đông thế mạnh kia liền thấy mấy chiếc xe ngựa, tất cả đều buông rèm kín mít, không thấy những người ngồi trong là thần thánh phương nào.

Chỉ là, vừa đến gần lão liền biết rồi, người đứng ở hàng đầu tiên là Lý Nguyên Hạo, năm xưa đi theo Lý Triện, bây giờ là gia thần nhà Lý Lăng.

Vừa nhìn thấy Lê Điền dẫn theo hơn hai trăm người thân mặc chiến giáp, tay cầm khiên đao tiến đến, mọi người không hẹn mà cùng yên lặng lại dõi mắt cảnh giác nhìn.

Lê Điền không kiêng kỵ chút nào tiến đến trước cửa công xưởng, vừa đến liền đảo mắt tìm kiếm, rất nhanh tìm được Nguyễn Tuy – gia thần nhà Trịnh Khả. Thấp giọng dặn dò hắn vài câu, đoạn vờ như không nhìn thấy Lý Nguyên Hạo, đề đao đứng trước cổng lạnh nhạt nói.

– Ai cầm đầu ở đây? Vĩnh Xương là công xưởng có ấn mộc của Hoàng gia, có sai sót gì chém bao nhiêu đầu cho đủ?

Lý Nguyên Hạo đứng ở hàng đầu tiên trong đám người, biết là Lê Điền cố tình làm lơ, trung niên lưng hùm vai gấu tách đám người bước ra, hành lễ một cái, trầm giọng nói.

– Lão Điền, bọn mỗ cũng không phải là không nói phải trái, tình hình hiện tại mọi người đều biết, thiên tử lục quân đang tiến hành cải biên, điểu thương là quân khí thiết yếu vậy. Hôm trước có nói, trong kho chỉ còn tám ngàn khẩu điểu thương, Ngự tiền võ sĩ cải biên đầu tiên được hưởng phần nhiều, các quân khác cũng không dám có ý đồ gì, tự nhiên ai biết phận người nấy phân chia số điểu thương còn lại, mỗi quân tách thành hai sư chỉ có hơn tám trăm khẩu điểu thương, giật gấu vá vai đấy. Mọi người dẫu khổ cũng không ai dám có mưu đồ gì, vì đây là hoàn cảnh chung, đến hôm nay có người nói trong xưởng kho vẫn còn hai ngàn khẩu điểu thương. Không rõ số hỏa khí này phân phối như thế nào? Thụ ý của ai? Còn xin làm rõ chuyện này, nếu không … e là lòng người khó yên!

Nghe đến chuyện số điểu thương tồn kho, Lê Điền thế mà thực sự hơi khó mà mở miệng.

Số điểu thương này đã sớm được đặt vào hạn ngạch khác từ lâu, chẳng qua, hạng mục này là bí mật, hoặc nói chính xác hơn là nửa công khai nửa bí mật, rất không tiện đặt lên mặt bàn.

Người thường có thể không biết, lão tin rằng bọn Lê Thụ, Nguyễn Xí, Lý Lăng v.v. đều hoặc biết toàn bộ hoặc biết một nửa hạng mục này, hôm nay đột nhiên đem chuyện này ra nói, không phải là mở nắp bô chê thối sao?

Lý Nguyên Hạo chắp tay trước bụng, mắt hơi khép, chờ đợi đám người chung quanh lên tiếng.

Hôm nay theo hắn đến đây không chỉ có người của Lý gia, còn có thân binh của mấy nhà khác chấp chưởng năm quân Thiết Đột nữa.

– Năm quân Thiết Đột mỗi quân chỉ có tám trăm khẩu điểu thương thì cũng thôi đi, tình trạng chung đều như thế cả, bây giờ lại lòi đâu ra tin còn gần hai ngàn khẩu phủ bụi trong kho là ý làm sao?

– Đúng vậy! Việc này bọn mỗ chiếm lý, dù là Đô đốc đại nhân (chỉ Trịnh Khả) thân đến cũng không thể nói gì!

– Lão Hoàng nói phải lắm! Nhập nội Đô đốc Đại nhân còn là Tổng quản Thiết Đột Hậu dực Thánh quân, chả lẽ ngài ấy định giấu nhẹm số vũ khí này đem đi trang bị cho Hậu dực Thánh quân à?

– …

Bất tri bất giác, hơn trăm người của Thiết Đột Hậu dực Thánh quân bị bốn quần thể khác cô lập ra, bản thân bọn chúng cũng hơi chột dạ, không biết có đúng là Tổng quản nhà mình lén lút mở cửa sau hay không.

Nếu đúng là như thế thì hôm nay theo đoàn đến đây không khác gì vác đá tự ghè vào chân. Máu thịt be bét vậy!

Thấy lên men đã đủ rồi, Lý Nguyên Hạo mới không nhanh không chậm đứng ra

– Dám hỏi chuyện này có thật hay không? Cùng là anh em chung lưng đấu cật từng ấy năm cả, mỗ cũng không muốn gà nhà bôi mặt đá nhau, không cần ông mở phủ kho, chỉ cần gọi người có quyền quyết định là được, Hầu tước phu nhân là tốt nhất …

– Hỗn xược! Lệnh bà sao mà cao quý, chẳng lẽ lũ đầu đường xó chợ ở đâu đến cũng phải hạ mình gặp mặt ru?

Lê Điền không chần chờ chút nào, gằn giọng quát, đoạn ánh mắt mong đợi nhìn về phía mấy cái xe ngựa ở đàng xa, quả nhiên, từ trong buồng chiếc xe ngựa ở trung tâm nhất, một thân hình già cả câu lũ không nhanh không chậm bước xuống, tất cả mọi người không hẹn mà cùng mở một con đường cho ông lão kia tiến đến.

Vừa thấy nghiêm nhan của ông lão, Lê Điền đã quỳ một chân xuống hành lễ.

– Điền! Gặp qua Nhập nội Thiếu úy đại nhân!

Nhà Lê Sơ Tướng quân nhiều như chó, Thiếu úy đi đầy đường, chẳng qua đến mức khiến cho Lê Điền hành đại lễ cũng không có nhiều.

Lão già này vừa vặn là một trong số những trường hợp đặc biệt đấy Nhập nội Thiếu úy kiêm Tham tri Tây Đạo Chư vệ Quân sự – Nguyễn Lý.

Lão già này cùng bối với bọn Lê Lễ, Ngô Từ, Lê văn Linh v.v. đều sắp xuống lỗ rồi, chỉ khác cái là mấy lão già kia thì buông bỏ quân quyền, trên triều ngày ngày trộm gian dùng mánh lới bạ răng hay rứa, còn lão già này quân quyền vẫn còn rất nặng.

Nói cho đúng ra, kể cả Lê Ê ở Hưng Hóa đã thành Tây đạo Chư vệ Hành quân Tổng quản thì vẫn chịu sự quản thúc trực tiếp của lão già này.

Có Nguyễn Lý chống lưng, thảo nào gì hôm nay thằng ôn Lý Nguyên Hạo ung dung không vội, dám nói ra những lời vô lễ như thế!

Nguyễn Lý dường như sắp xuống mồ thật rồi, bóng lưng hơi còm, đưa tay nâng Lê Điền dậy, ánh mắt hơi đục nhìn thẳng vào mắt lão, cất tiếng tang thương nói.

– Nguyên Hạo không có tư cách để Cáo mệnh phu nhân đến gặp, lão phu hẳn là đủ rồi chứ?

Lê Điền vẻ mặt trịnh trọng, chắp tay nói.

– Còn xin đại nhân ghé qua hầu phủ, để chủ mẫu nhà tiểu có thể tỏ hết tấm lòng mà đãi khách!

Nguyễn Lý phủi tay.

– Thế thì không cần! Để lão đầu ta dạo quanh ở đây một chút cũng được, con bé nhà lão Vấn, xuống được thì xuống, không tiện thì thôi!

Lê Điền vẻ mặt phục tùng, đưa tay ra dấu mời Nguyễn Lý vào trong xưởng.

Không khác được, loại lão già sắp xuống lỗ như Nguyễn Lý bây giờ chả sợ gì nữa rồi, đi đến đâu cũng vênh vang đắc ý cực kỳ, không hợp liền mắng, mắng không xong liền đánh, không ai dám đánh trả.

Đợi lão đi qua cổng lớn công xưởng rồi Lê Điền lại đánh mắt với Lê Chiêm một cái, ra hiệu hắn lần nữa trở về thông bẩm cho bà Vân, dưới này có vị lão tổ tông, không dễ hầu.

Đâu vào đó rồi mới tiếp tục bày vẻ mặt cẩn thận theo hầu Nguyễn Lý.

Lão Lý chưa khuất bóng, đã thấy bọn Lý Nguyên Hạo cũng định theo chân Nguyễn Lý bước vào, Nguyễn Tuy chặn ngoài cửa, chỉ mặt bọn chúng chửi.

– Lũ vô sỉ bọn bay! Đừng tưởng mỗ không biết bọn bay mưu đồ cái gì! Thứ rác rưởi vô sỉ định nhân lúc Thái giám đại nhân không ở nhà xộc vào công xưởng kiếm chác ru?

Lý Nguyên Hạo dường như vẫn chưa hiểu lời của Nguyễn Tuy, cười làm hòa xoa tay nói.

– Lão Tuy! Tạo chút điều kiện cho anh em mở rộng tầm mắt chứ hả! Cùng là anh em vào sinh ra tử với nhau cả, linh động một chút!

Nói rồi kín đáo đút một thỏi bạc vào lòng Nguyễn Tuy.

Lão Tuy rất có phong phạm của gia thần nhà Trịnh Khả, không dấu vết cất bạc vào túi dấu, phẩy tay ra hiệu Lý Nguyên Hạo đến gần, đợi đến khi tai hắn sát đến gần miệng mình mới trêu tức nói.

– Dẹp đi lão Hạo, chút thủ đoạn áy xài từ thời Lam Sơn đến giờ không thèm đổi à? Trong đám bọn bây có bao nhiêu đứa là thợ khéo trà trộn vào không cần mỗ cho người xách cổ ra chứ? Mỗ dù rời khỏi quân doanh đã lâu, thế nhưng mắt chưa mọc kén đến mức không phân biệt nổi kiêu binh với người thường đâu! Dẹp chút thủ đoạn nhỏ đó đi, bí mật trong công xưởng Vĩnh Xương không phải tùy tiện kiếm cái cớ nào cũng có thể nhúng chàm.

Lý Nguyên Hạo tự biết ý tưởng của mình bị người vạch trần, hơi xấu hổ gãi gãi mũi mấy cái, đoạn nhún vai phất tay ra hiệu người của Tả dực Thánh quân lui hết về sau, dẫn theo ba bốn tên thân tín lách qua người Nguyễn Tuy đi vào trong.

Nguyễn Tuy thấy thằng này biết điều như thế thì không ngăn cản nữa, hơi nghiêng người để mấy người bọn hắn đi qua.

Những người khác thấy thế cũng điểm vài ba tên thân tín len chân đi vào, Nguyễn Tuy nhìn như lao thảo nhưng đứa nào đi qua cũng liếc một cái, đảm bảo chắc chắn không có tên thợ thuyền nào lẫn vào mới yên.

…

Trong công xưởng Vĩnh Xương tương đối nóng nực, Nguyễn Lý mới dạo quanh một vòng trên tấm lưng hơi còng của lão đã lấm tấm mồ hôi.

Lê Điền theo hầu lão dường như đã tiên liệu từ trước, móc từ trong ngực ra một bình nước đưa cho lão.

Nguyễn Lý đón lấy tu ừng ực, không có vẻ gì là để ý đến hình tượng bản thân. Thở ra một hơi thỏa mái, lão ngẩng đầu lên hỏi Lê Điền.

– Nước này có thêm muối à?

Lê Điền cung kính nhận lại bình nước, cũng uống một ngụm rồi liệng cho Lý Nguyên Hạo, đoạn giải thích.

– Hồi đại nhân, ở Cẩm Giang những ngày nóng nực hoặc làm việc cường độ cao mọi người thường cho một chút muối cùng với đường vào nước uống, uống như thế lâu bị háo nước hơn ạ!

Nguyễn Lý gật đầu, lão đã để ý mấy khắc giờ rồi, mấy tên công tượng … à không, là công nhân … lão thấy mấy tên công nhân trong xưởng mồ hôi nhễ nhại, lao động liên hoàn trong hoàn cảnh nóng bức nhưng lượng nước chúng uống vào dường như ít hơn thợ trong xưởng nhà lão.

“Cái này có thể học mót đem về áp dụng!”

Trong lòng thầm quyết như thế, bên ngoài lão lại chẳng mấy bận tâm, bâng quơ hỏi.

– Lê Ý?

Lê Điền chậm mất nửa nhịp mới hiểu lão muốn nói gì, thỏa mái thừa nhận.

– Vâng! Thiếu chủ nhà tiểu may mắn được tiên nhân chỉ điểm, thường xuyên có những phát kiến khác người!

Nguyễn Lý thở ra một hơi, lầm bầm.

– Sinh con như Lê Khôi vậy!

Lê Điền nghe không rõ, hỏi lại.

– Dạ! Đại nhân nói gì ạ?

– Không có gì! Lão đầu ta cảm thán chút thôi!

Nói rồi rảo bước về phía tiếng búa đe leng keng, lại gần liền thấy cả mười mấy tòa nhà xưởng liên thông với nhau trên diện tích mấy trăm trượng vuông, mấy trăm tên đoán tạo công cùng thợ phụ đang châu đầu vào tập trung đánh sắt.

Nguyễn Lý nhanh chóng bị một tòa nhà xưởng trong đó hấp dẫn, tiến vào trong, lão nhanh chóng bị không khí chung quanh làm cho huyết khí sôi trào.

“Là chiến giáp!”

Nguyễn Lý thầm nhủ, lão là huân quý, trời sinh có hứng thú với những thứ phục vụ chuyện binh nhung này.

Cách thức làm việc của đám thợ rèn ở đây rất lạ, dường như mỗi người chỉ chuyên chúc đoán tạo một bộ phận nhất định của chiến giáp, lão đi qua mặt ba bốn tên thợ rèn, thấy mỗi tên rèn một phần khác nhau.

Thậm chí cùng một tấm giáp có đứa chỉ chuyên đánh phần riềm dưới, các phần khác do những thợ rèn khác thao tác, ai nấy đều … nói thế nào nhỉ, ờ … đều cực kỳ chuyên nghiệp.

Cứ đánh xong phần này hắn sẽ ngay lập tức nhận lấy một mảnh giáp ngực khác, tiếp tục như con ong chăm chỉ nhắm ngay phần rìa dưới mà đánh.

“Thật quái đản!”

Dường như đọc được tâm tư của lão, Lê Điền dẫn lão vượt qua bốn phần năm xưởng rèn giáp, đến khu vực hoàn thiện.

Tại đây, những mảnh giáp riêng lẻ được hơn chục tên thợ chính cùng ba bốn chục tên thợ phụ tinh chỉnh cho thật chỉn chu, sau đó ráp lại thành một bộ giáp hoàn chỉnh.

– Bẩm đại nhân, đây là công đoạn cuối cùng của quá trình sản xuất theo dây chuyền, hết thảy các bộ phận của chiến giáp sẽ được lắp ráp thành một ở đây!

– Loại chiến giáp này chất lượng thế nào?

Nguyễn Lý trực tiếp bỏ qua những thứ râu ria, hỏi ngay vào việc chính.

– Hồi đại nhân, thứ giáp này có hai loại, một loại cho bộ binh, khối lượng tổng thể không nặng hơn hai mươi cân (12kg). Cụ thể phân bố là tám cân (4,8 kg) cho giáp ngực trước, sáu cân (3,6kg) cho giáp lưng, ba cân (1,8kg) cho khôi mạo và ba cân cho giáp vai – cánh tay, bỏ hoàn toàn giáp váy cùng ủng chiến. Chỗ dày nhất tới hai phân (8mm) có thể chống lại điểu thương ở phạm vi ngoài ba trượng (12m) rìa dưới giáp dày một phân (4mm) có thể chống lại đạn điểu thương ở phạm vi ngoài mười trượng (40m)(1). Các tấm giáp còn lại có thể chịu đựng được hai phần ba so với giáp ngực.

– Loại thứ hai thì sao?

– Loại thứ hai dành riêng cho kỵ binh, tất cả các thành phần đều nặng gấp rưỡi, lại có cả giáp váy lẫn hộ thối, nguyên bộ nặng tới ba mươi sáu cân (21,6 kg). Trong đó riêng giáp ngực nặng tới mười hai cân (7,2 kg) dày gần ba phân (12 mm) mỏng dần về rìa còn khoảng một phân rưỡi (6mm) (2). Súng tay trước mặt loại giáp này gần như là bất lực, chỉ có thể từ bỏ ngực mà ngắm vào những chỗ khác mỏng hơn, kể cả như thế, đạn chì cũng chỉ có thể xuyên giáp ở tầm ba đến năm trượng (12-20m) mà thôi!

Nghe Lê Điền thuyết trình, mắt Nguyễn Lý lồi hẳn ra.

Sức mạnh của điểu thương lão đã nhìn thấy tận mắt, đạn chì có thể dễ dàng xuyên qua liễu diệp giáp (giáp lamellar) dày ba đến bốn ly (1,2-1,6 mm) (3) ở khoảng cách bốn mươi trượng (160 m).

Bọn Lý Nguyên Hạo gần hai mươi người ở sau lưng lão cũng là tâm tư nhộn nhạo.

Nói đùa cái gì! Nếu Lê Điền không khai man, chỉ cần có thể mặc loại chiến giáp này ra trận dù có là Thần cơ doanh danh tiếng của người Ngô cũng không đủ gây sợ!

Nguyễn Lý dù sao cũng là loại sống lâu thành lão làng, nhanh chóng lấy lại bình tĩnh, ra vẻ điềm nhiên hỏi.

– Sản lượng như thế nào? Một ngày có thể hoàn thành bao nhiêu bộ?

Lê Điền như cũ cung kính hồi đáp.

– Hồi đại nhân, hiện tại, ngay ở nhà xưởng này có thể sản xuất mười hai bộ một ngày, mỗi năm có thể sản xuất chí ít ba ngàn bộ chiến giáp ạ!

Tất cả mọi người chung quanh không hẹn mà cùng hít vào một ngụm khí lạnh.

Ba ngàn bộ chiến giáp, nếu xét theo kiểu biên chế mới của tân quân đã đủ để trang bị cho ba doanh bộ binh trọng giáp.

Nói như thế, toàn bộ thiên tử lục quân chỉ cần bốn đến năm năm là có thể hoàn thành phổ cập loại giáp này cho tất cả các doanh thương thuẫn thủ sao?

Nguyễn Lý dường như đã nghe chút phong thanh về kế hoạch này, cầm tấm giáp ngực trong tay vuốt ve không nỡ xa rời.

– Lúc nãy lão đầu ta thấy loại giáp này cũng không nặng hơn bố diện giáp cùng liễu diệp giáp quá nhiều, sao khả năng chống chịu lại vượt trội như thế?

Lê Điền như thực trả lời.

– Hồi lão đại nhân, bí quyết ở đây có hai. Một là tinh gọn lại bố cục chiến giáp, lược bỏ bớt những bộ phận không phải là yếu hại, nhờ đó có thể giảm được một ít vật liệu đắp lên chỗ khác. Hai là công nghệ vật liệu, tất cả chiến giáp ở đây đều được chế tạo từ … thép!

Nghe đến đây, hơn hai chục ánh mắt không hẹn cùng trở nên đỏ ngầu.

Thép!

Là một thứ vật liệu tối thượng ở thời đại này, thép không những cứng hơn sắt, khả năng chịu lực và chống biến dạng cũng cao hơn, độ dẻo tốt hơn, giúp giảm nguy cơ gãy hoặc vỡ khi chịu lực lớn. Cuối cùng, khả năng chống ăn mòn cũng tốt hơn, cho phép vòng đời sử dụng dài lâu hơn.

Chỉ là, so với sắt thì thép đắt hơn quá nhiều, sản lượng thấp, chất lượng cũng thiếu ổn định, đây là điểm yếu chí tử khiến từ đông sang tây không mấy ai dám dùng thép để tạo chiến giáp.

Riêng sản lượng đã là nan quan gần như không cách nào vượt qua, Đại Việt hiện nay cả triều đình lẫn các thế gia mỗi năm cũng chỉ có thể điền cương ra từ một vạn hai đến một vạn năm ngàn cân thép.

Nếu không phải ba bốn năm gần đây tiếp cận được nguồn thép hạng hai từ Đại Hòa thì trang bị đủ vũ khí bằng thép cho mười ba vạn đại quân đã là thách thức không nhỏ.

Thế mà, ngay ở đây, Lê Điền nói cho bọn hắn biết công xưởng Vĩnh Xương đang dùng thép để đoán tạo chiến giáp.

“Ai cho phép tông tộc họ Lê chơi trò phá của như vậy?”

Đè nén lại muôn vàn con sóng cuộn trong thức hải, giọng Lý Nguyên Hạo trở nên khản đặc, khó khăn hỏi.

– Công xưởng Vĩnh Xương đào đâu ra nhiều thép để lãng phí như thế?

Mà cũng chưa đầy đủ, ý ngầm của hắn là: Chẳng lẽ các người đã làm chủ công nghệ đổ thép quy mô lớn rồi sao?

Lê Điền đương nhiên là hiểu thằng này thực sự muốn hỏi điều gì, không che giấu chút nào ngạo nghễ nói.

– Hiện tại công xưởng Vĩnh Xương có thể đổ ra chín vạn cân thép một năm!

Không khí gần như trở nên ngưng đọng lại.

Mục đích đã đạt thành Lê Điền chỉ nhợt nhạt cười ý vị, hắn thấy, trong mắt tất cả bọn chúng, ờ … bao gồm cả Nguyễn Lý, hừng hực một ngọn lửa, gọi là “tham lam”!

Chú thích:

(1) Tác không phịa số đâu, giáp tấm thế kỷ 16 (chỉ dày từ 1,5-3mm, chỉ không đến 1/2 những con số tác đưa vào truyện) đã có thể chống lại đạn súng musket ở khoảng cách 10-20m tùy vị trí.

Ở đây tác đã trừ hao đi, mặc định kỹ thuật luyện kim ĐV thế kỷ 15 thua kém rất nhiều so vs châu Âu thế kỷ 16.

Để đảm bảo giáp đủ nhẹ, tác đã phải lược bớt các bộ phận theo kèm như giáp đùi, ủng chiến, giáp váy, giáp ống tay v.v.

(2) Giáp kỵ binh tác cũng không phịa, giáp Cuirass dày tới 12mm trước ngực thường được sử dụng bởi kỵ binh hạng nặng (như kỵ binh nặng Cuirassiers) trong các trận chiến lớn, nơi họ phải đối mặt với cả hỏa lực từ bộ binh và vũ khí cận chiến.

(Đúng vậy, bạn ko đọc sót chữ nào đâu, loại giáp này được đặt tên theo một loại kỵ binh chuyên sử dụng chúng)

Giáp dày từ 6-12mm, thường được làm bằng thép tấm hoặc thép rèn nhiều lớp, nguyên bộ nặng từ 12-20kg.

Ở Cự ly gần (10–20 mét) giáp dày 12 mm có khả năng chống xuyên hoàn toàn đạn súng hỏa mai, đặc biệt với đạn chì tròn, vì động năng không đủ để xuyên qua thép dày. Tuy nhiên, lực tác động vẫn có thể gây chấn thương nặng, chẳng hạn như gãy xương hoặc làm kỵ sĩ mất cân bằng mà ngã ngựa.

(3) Đầu thời Minh chiến giáp thường được làm dày từ 3-4 li (1.2-1,6 mm) vừa đủ để chống lại vũ khí lạnh và vũ khí nóng sơ kỳ.

Sau này, với sự phổ biến của hỏa khí, độ dày của giáp mới dần tăng lên, cuối cùng, bố diện giáp cuối Minh, đầu Thanh dày tới 12,5-17,5 li (~5-7mm) và nặng từ 12-15 kg nguyên bộ.

Tuy nhiên, so sánh với giáp tấm kiểu châu Âu thì khả năng chống đạn vẫn khá thua sút, rất khó trụ được trước đạn súng musket ở khoảng cách dưới 12 trượng (48m).