Chương 237: Ngoài Nghề

Nhân vật xuất hiện/ được nhắc đến trong chap truyện.

1. Lê Lễ: Gia thần của Thái Tổ Lê Lợi.

2. Ngô Từ: Gia thần của Thái Tổ Lê Lợi, ông ngoại của Lê Tư Thành.

3. Hà Lật: Gia chủ Hà thị, từng giữ chức Tây đạo Tham tri Bạ tịch.

4. Trịnh Đạo: Con trai Nhập nội Đô đốc Bình chương Trịnh Khả.

5. Nguyễn Xưởng: Con trai cả của Nhập nội Đô đốc kiêm Tri từ tụng sự Nguyễn Xí.

6. Lê Thị: Con trai Nhập nội Đô đốc kiêm Bình chương Lê Thụ.

7. Lý Lượng: Con trai thứ của Nhập nội Thiếu úy Lý Lăng.

Lê Ý ngồi trong nhà ăn của trường Quốc học không nhanh không chậm dùng bữa trưa, ánh mắt hững hờ thi thoảng liếc về phía một thân hình nào đó, chân mày khẽ đến không thể lại khẽ hơi cau lại một chút.

Kẻ kia mặc áo dài thâm của giáo thụ, dường như tính nết rất hòa đồng, khí độ rất tường hòa, gặp phải ai cũng có thể bôi mặt nói cười cực kỳ vui vẻ, đối mặt mấy tên hộ vệ Quốc học cũng không tỏ ra kênh kiệu chút nào, khiến cho bọn chúng kích động không thôi.

Dường như cảm nhận được ánh mắt của Lê Ý, kẻ kia ngoái đầu lại, gật đầu với nó một cái, đoạn bê khay cơm đến, lễ tiết không thể chê vào đâu được xin một vị trí ngồi cùng bàn với nó.

Lê Ý không tỏ thái độ gì gay gắt, chẳng qua luôn khống chế khoảng cách không gần không xa, bắt chuyện với nó nhiệt tình vừa đủ, chú ý giữ chừng mực.

Lê Ý mới ở Quốc học hơn hai tháng, dần nhận ra kẻ này dường như là chỗ thân quen với tất cả mọi người, ờ … trừ mấy lão già giáo tập ra, vì hắn chính là Hà Lật – Hà Tử Kiên.

Lê Ý có thể xem nhẹ bất cứ tên đệ tử thế tộc nào ở cái thời đại này, duy chỉ có tên này là hắn không dám.

Con lươn nổi danh thời Lê Sơ, trong lịch sử, những năm Thái Hòa thằng này đúng thực là dám làm những chuyện tiền vô cổ nhân, hậu vô lai giả.

Đơn cử như tháng hai năm Thái Hòa thứ 6, Đông đạo Tham tri Trình Dục nghe tin đồn bậy là người Ngô đem quân đến biên giới rất đông liền sai ngựa chạy trạm báo về Đông Kinh.

Vua bèn sai Tư Khấu Trịnh Khắc Phục đem theo bọn Đào Công Soạn, Hà Lật, Nguyễn Thúc Huệ … đi xác nhận tin tức, lại sai Nam Sách phủ Đồng tri Lê Thiệt đem mười hai ngàn quân lên biên giới sẵn sàng đón đánh.

Song hành với đó sai các lộ, trấn ở Đông đạo chuẩn bị lương gạo, trâu ngựa, gà vịt cho quân ăn dọc đường.

Đại quân lên biên giới đóng giữ hơn một tháng vẫn không thấy phong thanh gì, các quan bèn đem tiền của chia nhau mua hàng từ nước Ngô đem về bán, cả văn lẫn võ cùng nhau đếm tiền mỏi tay.

Có thể nói triều đình được một phen gà bay chó chạy, bỏ tiền bỏ lương, dân chúng bị bắt góp gạo, góp thịt nuôi quân, người hưởng lợi lại là bọn này.

Hà Lật thân là đài quan theo quân, chẳng những không đem chuyện này báo lên thì thôi, lại còn hè vào tích cực chia phần, thế mà vẫn được Thái Hậu tin dùng, quả là quái đản.

Việc này không kín, Ngũ hình viện liền điều tra việc này, Hà Lật biết tin, liền tiên hạ thủ vi cường, tố cáo Ngũ hình viện trước.

Tháng ba năm ấy Lật tố cáo Ngũ hình viện còn hơn trăm án ứ đọng chưa xử, bọn Tường hình ty Đại phu Lê Bá Viễn, Lang trung Trình Mân, Nguyễn Văn Kiệt v.v. đều phải xin nhận tội, mỗi người bị biếm một tư.

Duy chỉ có giám sát sứ Trình Duy Nhất không phục, việc kéo dài đến tận tháng năm, Trình Duy Nhất tuy nhận tội nhưng vẫn tâu lên kể tội Hà Lật cùng bọn ngôn quan chỉ biết vạch lỗi của người mà không biết kiểm điểm cái sai của mình.

Thái Hậu giận, sai đánh Duy Nhất tám mươi trượng, biếm hai tư.

Chuyện chưa hết, đến tháng bảy cùng năm, Tường hình ty Đại phu Lê Bá Viễn vẫn chưa từ bỏ ý đồ, lần nữa lật lại những vụ án năm xưa của Hà Lật, thằng này liền ngay lập tức mượn địa vị là quan ngự sử, tố ngược lại Lê Bá Viễn:

“Thần thấy từ Tam Đại đến nay, chưa bao giờ có chuyện kẻ bị ngôn quan đàn hặc lại đi kiện lại ngôn quan. Nay bọn Bá Viễn kiện thần, thế là miệt thị tai mắt của bệ hạ. Bọn thần vì thế mà bị bãi miễn, cố nhiên không đáng tiếc, chỉ sợ rằng những người giữ chức này về sau sẽ phải im miệng không dám nói nữa thôi.”

Tư Khấu Trịnh Khắc Phục cùng ăn chia với Hà Lật vụ hành quân lên biên giới, dây dưa lợi ích với nhau, là người trên cùng một thuyền với Lật bèn tâu lên Thái Hậu:

“Đài quan là tai mắt của vua, bọn Bá Viễn lại dám kiện lại Đài quan, nên bãi chức!”

Thái Hậu nghe theo, thế là bọn Lê Bá Viễn, Phạm Phúc bị bãi chức cho về quê.

Dòng thời gian này, Hà Lật toàn thân bước ra khỏi cuộc tranh đấu ở Đông Kinh, hắn tiếp tục được bổ nhiệm làm Tây đạo Tham tri, tuy không phải là chủ quan nhưng cũng coi là quyền to một cõi.

Bất chấp việc Lê Ý rất có lý do để tin rằng trong dòng thời gian nguyên bản thằng này chỉ là một con dao trong tay Nguyễn thị Anh, giúp Thái Hậu tảo trừ những thành phần không cùng quan điểm thì … thân ở vị trí ngôn quan, ngồi ở ngự sử ngày này qua tháng nọ đắc tội hết người này đến người khác mà có thể toàn thân lui ra như Hà Lật quả thực là xưa nay hiếm.

Loại người như thế há lại đơn giản sao?

Bất chấp việc Hà Lật hiện tại không phải Hà Lật năm năm sau, càng không kể hắn hiện tại như chó nhà có tang chạy lên Quốc học tránh mưa núp gió, Lê Ý vẫn thấy trước mặt kẻ này cẩn thận đến mấy cũng không phải là thừa.

Nói như thế không phải là Lê Ý muốn công khai đối đầu với Hà Lật.

Nói đùa cái gì, với loại ngụy quân tử trơn trượt như lươn đồng này thì không nên đắc tội là hơn, nói như thế nào nhỉ, à … “Kính Hà Lật nhi viễn chi” không thân cận cũng không đắc tội, cứ xử lý lạnh như bọn huân quý Lam Sơn xử lý Nguyễn Trãi hồi ông Lợi còn sống là được.

Ngoài Lê Ý cùng mấy lão giáo thụ ra, người hiếm hoi mà thằng này không làm gì được chỉ có Lê Lễ, mà không, mấy bữa nay đã có thêm Ngô Từ nữa rồi.

Hai lão già này không nể mặt Hà Lật chút nào, đừng nói là túc xá riêng của bọn lão, ngay cả phòng nghỉ trưa thằng này cũng không được phép bén mảng đến.

Bằng không, quân pháp hầu hạ!

Nhìn Hà Lật lại lần nữa âm mưu bất thành, cười gượng từ bàn trà đứng dậy, khoan thai rời khỏi chỗ câu cá của hai lão già gân, Lê ý cười cực kỳ xu nịnh, ra vẻ chân chó quẫy đuôi nhiệt tình hỏi Ngô Từ.

-Ông Từ với ông Lễ sao vậy? Kẻ này có gì làm bọn ông khó chịu ạ?

Ngô Từ chỉ cười không trả lời, Lê Lễ chau mày nghiêm khắc nói.

-Ranh con, mi phải tuyệt đối đề cao cảnh giác với loại người này, chỉ cần tiếp xúc với nó là thân già này lại đột ngột dâng lên một luồng khó chịu. Lần gần nhất một người khiến lão già này ngửi thấy loại hương vị đáng ghét đó là mười sáu năm trước, mỗi lần nghĩ lại vẫn không nhịn được buồn nôn!

Lê Lễ thành công khều dậy con mèo tò mò trong lòng Lê Ý, nó nhào đến sau lưng lão, nắn vai nịnh bợ.

-Kẻ đó là ai mà có thể khiến lão tướng thân trải trăm trận như ông phải kiêng dè thế?

Lê Lễ cùng Ngô Từ nghiến răng ken két, hai miệng một lời cùng nhả ra hai chữ.

-Vương … Thông!

…

[Chát …]

-Đồ ngu, đồ ăn hại, cả một đội quân bốn vạn người mi cho nối đuôi nhau diễu hành thì đội hình hành quân phải kéo dài mấy chục dặm mi có biết không?

Mấy ngày nay tối đến là Lê Ý lại phải chạy xuống túc xá của Lê Lễ, lão già này nhận được thư của Lê Khôi, cực kỳ hưng phấn nhất quyết xách cổ nó về túc xá nhà mình.

Nó biết ngay mà, Lê Khuyển không xách được cổ nó vào Thuận Hóa một kèm một rèn luyện “nghề kiếm cơm” của quân phiệt hàng auth ông già nó không từ bỏ ý đồ. Lê Khôi quyết tâm bằng cách này hay cách khác “bổ túc văn hóa quân sự” cho dòng độc đinh nhà lão.

Đúng như Lê Ý dự đoán, bài học đầu tiên của lão già này dành cho nó là quản lý hậu cần.

Tiểu hầu gia nhà chúng ta là ai? Trên thông thiên văn, dưới tường địa lý, thông hiểu chuyện năm trăm năm trước, tỏ tường xu thế năm trăm năm sau, chỉ duy nhất có phép cầm quân là dốt đặc cán mai.

Chỉ chưa đến một tuần trời cái đầu nó đã sắp bị Lê Lễ gõ rỉ ra nước.

Lê Ý xoa xoa cái đầu đã sắp mọc u, đần độn lắc lắc.

-Không biết!

Bọn Trịnh Đạo, Lý Lượng, Lê Thị v.v. gần chục đứa thấy Lê Ý bình thường oai phong lẫm lẫm trên bục giảng ngày ngày bị lão Lễ tấu cho dục tiên dục tử đứa nào đứa nấy hưng phấn ra mặt.

Lê Thị không nhịn được bật cười thành tiếng, Lê Lễ hiếng mắt nhìn hắn, dùng ngọn roi có khắc hai chữ “hiển đức” vuông thành sắc cạnh chỉ vào Lê Thị.

-Mi! Nói cho thằng Ý biết, một đội quân bốn vạn người, trong đó có một phần mười là kỵ binh, nối đuôi nhau xếp hàng ba ra khỏi doanh trại thì cần bao nhiêu thời gian? Đội hình hành quân lại kéo dài bao nhiêu dặm?

Lê Thị gần như không cần tính toán, tự tin nói.

-Thưa! Đội hình hành quân sẽ kéo dài một trăm ba mươi dặm, cần năm canh giờ (10h) để toàn quân ra khỏi doanh.

Lê Lễ không tỏ thái độ gì, lại chỉ về phía Lý Lượng.

-Nếu bộ binh xếp hàng năm thì thế nào?

Lý Lượng cũng không chậm hơn Lê Thị là mấy, chắc nịch trả lời.

-Thưa! Đội hình sẽ kéo dài bảy mươi đến tám mươi dặm, cần ba canh giờ hai khắc (6h 30p) để toàn quân da khỏi doanh.

Lão vuốt nhẹ râu, lại chỉ Trịnh Đạo.

-Nếu bộ binh xếp hàng mười thì sao?

Trịnh Đạo nhanh hơn Lý Lượng một chút.

-Thưa! Đội hình sẽ kéo dài ba mươi lăm tới bốn mươi dặm, cần một canh giờ năm khắc (3h 15p) để toàn quân ra khỏi doanh!

Lê Lễ gật đầu một cái, quăng cho Lê Ý một ánh mắt “ngay cả mấy thằng ngu này cũng có đáp án, riêng mi không đáp nổi”.

Lê Ý chỉ có thể gãi mũi cười khổ.

Mấy thằng này đều là con nhà nòi cả, những kiến thức cơ bản thế này đều đã được ông già hoặc gia thần nhà chúng chỉ dạy từ hồi mới chập chững tập đi. Chút việc tính toán căn bản này chỉ cần nhắc đến là chúng có thể ước lượng sơ sơ được con số gần đúng.

Chỉ là chưa chờ nó đưa mu bàn tay ra tiếp tục chịu đòn thì Lê Lễ đã vung roi lên.

[Chát … chát … chát …]

Ba tiếng roi mây quất vào da thịt, chỉ là Lê Ý không cảm thấy cơn đau rát quen thuộc chút nào.

Hiếng mắt nhìn lại, chỉ thấy ba thằng ôn con kia thằng nào thằng nấy hít hà không ra hơi, không ai bảo ai cùng xoắn người như con đuông dừa xuýt xoa vết roi.

Lê Ý thở ra một hơi, thì ra mục tiêu của Lê Lễ không phải là nó, nhìn về phía ba thằng ôn con kia, dường như chưa hả giận, lão lại đánh ba cái nữa.

[Chát … chát … chát …]

Chưa chờ ba thằng này hỏi cớ sự vì sao ăn đòn, lão đã mắng sa sả.

-Lũ bọn mi cũng là một bầy chó ngu vô dụng! Bốn vạn đại quân, ròng rã bốn vạn đại quân mà không có một tên dân phu nào à? Ai cho bọn mi lá gan bỏ qua miếng ăn miếng uống của đại quân hời hợt thế? Mả mẹ nó! Nếu như ở trong quân lũ bọn mi đã bị quân pháp đánh thành một bãi phân chuồng rồi, nuôi lũ bọn mi chỉ tổ hao cơm tốn lính chứ được tích sự gì!

Những đứa còn lại không bị ăn đòn cuống cuồng lôi bút ký ra tô đậm bôi đen ghi chép lời vàng ý ngọc của lão Lễ, chỉ có ba thằng kia không hiểu là tỏ vẻ đáng thương hay thực sự bị đánh quá đau, vẫn cứ ưỡn tới dẹo cả người dùng tay xoa hai vết roi trên lưng.

Mấy thằng này uốn éo đến mức trong đáy mắt Lê Lễ lần nữa hiện lên hung quang.

Nhận thấy tình hình không ổn, Lê Ý không chấp nhặt chuyện ba thằng ranh con này vừa cười trên nỗi đau của bản thân, cực kỳ khoan dung mà hấp dẫn sự chú ý của lão Lễ.

-Ông Lễ, rốt cuộc thì một đội quân bình thường có thể hành quân bao nhiêu dặm một ngày!

Lê Lễ dường như cũng hiểu ý Lê Ý, hừ một tiếng liếc xéo ba con đuông dừa kia một cái, thuận theo chủ đề nói.

-Cũng còn tùy, giả như loại kiêu binh như Ngụy Võ Tốt, nai nịt gọn gàng, giáp nhẹ kiếm ngắn một ngày có thể đi hai trăm dặm (dặm thời chiến quốc ngắn hơn dặm thời Minh/ Thanh, 200 dặm chiến quốc bằng khoảng 46,2 km hoặc ít hơn). Hoặc như ba ngàn quân Thiết Đột mà bố mi đem đi đánh trận Xương Giang năm ấy, vì tình thế cấp bách phải bỏ hết đoàn hậu cần, chỉ đem theo ba ngày lương di chuyển từ bến Bồ Đề đến thành Xương Giang cả thảy một trăm bảy mươi dặm, đi hết một ngày rưỡi. Tính ra mỗi ngày quân của bố mi đi được khoảng một trăm hai mươi dặm (48km).

Dường như biết trong bụng Lê Ý nghĩ gì, lão cười đểu dùng roi mây gõ nhẹ lên đầu nó.

-Đừng tưởng bở, đó đều là tinh binh mười người lấy một, lại nai nịt gọn gàng, từ bỏ đoàn quân nhu mới có thể làm được. Còn những đội quân bình thường, như ví dụ mấy thằng chó ngu vô dụng kia vừa tính ra đấy. Cứ cho là đội quân đó xếp hàng mười thì từ lúc người lính đầu tiên đến tên phu tải lương cuối cùng ra khỏi doanh trại sẽ là hơn ba canh giờ, để đảm bảo phu tải lương có thể an vị hạ trại, tạo dựng công trình phòng thủ cấp thời, ăn uống, nghỉ ngơi vào cuối ngày các thứ, tổng thời gian đoàn quân có thể dùng để di chuyển cũng chỉ còn khoảng ba canh giờ, thậm chí không tới. Ý, mi tính xem, trong ba canh giờ đó thì đi được bao xa?

Lê Ý không chút do dự nào đọc ra con số.

-Mỗi canh giờ một người đi được khoảng mười lăm tới mười sáu dặm (6km) ba canh giờ được khoảng bốn lăm tới năm mươi dặm (18-20km) không hơn.

Lê Lễ gật đầu.

-Đúng rồi, đó mới là tốc độ của những đội quân bình thường! Thường vào khoảng năm mươi dặm một ngày thôi, đội quân càng lớn tốc độ càng chậm.

Lê Ý như nắm bắt được cái gì, khẽ lẩm bẩm.

-Đội quân càng lớn?

Lê Lễ vỗ tay, dùng roi vụt đến [chát…] một tiếng xuống bàn nước khiến nước chè trong chén đổ nhoe nhoét ra khay, cười nói.

-Đúng vậy! Mi đúng là con thằng Khôi, không tính là quá đần! Đó là lý do ngoại trừ Ngự tiền vũ đội có quân số một vạn người ra, tất cả các quân Ngự tiền khác đều chỉ có ba vệ, mỗi vệ hai ngàn người, mỗi quân hết nấc có sáu ngàn lính.

Lê Ý cũng dần nhào nặn được cụ thể thứ mình muốn nói là gì.

-Cứ theo ví dụ lúc nãy mà tính, giả dụ quân ta xếp thành hàng mười mà tiến, cộng cả dân phu theo hầu thì từ lúc người lính đầu tiên ra khỏi quân doanh đến khi dân phu cuối cùng đem quân nhu theo hầu cũng không nhiều hơn nửa canh giờ, thời gian có thể dùng để di chuyển trong ngày sẽ tăng lên, mỗi ngày đi tám chín mươi dặm (32-36km) cũng không phải là người si nói mộng!

Lê Thị bị đánh đau nãy giờ, nghe đến đây mới như tỉnh ngộ ra.

-Thảo nào bố cháu thường dạy! Hành quân ở đồng bằng đội quân không nên có nhiều hơn một vạn lính chiến, năm đến sáu ngàn là tốt nhất. Đi đường núi còn bị hạn chế hơn, không nên nhiều hơn sáu ngàn, ba đến bốn ngàn là tối ưu!

Ngô Từ giả chết từ đầu buổi cũng cười, hiền hòa nói.

-Đó đều là kinh nghiệm từ thời đánh nhau với người Ngô, dùng xương máu mà học được cả đấy!

Lê Ý lúc này mới hơi có ý kiến nói.

-Quân không phải càng đông càng tốt sao?

Nghe lời ngây ngô của thằng này, Lê Lễ bật cười [chát …] lại đánh nó một cái điếng người.

Thấy được vẻ không phục trong mắt Lê Ý, Lê Lễ mới khoan thai giải thích.

-Xưa nay lũ ngu luôn có một loại lối mòn trong tư duy chiến tranh là gì mi biết không?

Lê Ý ngu ngơ lắc đầu, Lê Lễ khinh miệt liếc nó một cái, lại chỉ vào Nguyễn Xưởng (con Nguyễn Xí).

-Mi nói cho nó nghe!

Nguyễn Xưởng tuổi chưa lớn nhưng khí độ đã thâm trầm, nghiêm chỉnh cân nhắc một lát mới nói.

-Thưa! Người ngoài nghề đánh giá sức mạnh của một đội quân thì thứ đầu tiên họ cân nhắc đến là số lượng của đội quân đó, lấy ngu ý của cháu mà nói, quân đông hơn chưa hẳn đã mạnh hơn!

Lê Lễ hài lòng, phất tay.

-Nói tiếp!

-Không nhắc tới hậu cần, chiến thuật, tướng lĩnh các thứ, chỉ riêng sức mạnh cứng của một đội quân đã bao gồm rất nhiều yếu tố, trong đó quan trọng nhất có năm điều. Một là trình độ huấn luyện cao hay thấp, hai là kinh nghiệm chiến đấu dày hay mỏng, ba là sĩ khí trong quân hăng hay sợ, bốn là trang bị vũ khí bén hay cùn, cuối cùng mới là số lượng nhiều hay ít.

Thằng này nói xong, không chỉ bọn nhị thế tổ mà cả hai lão già Lê Lễ, Ngô Từ đều gật đầu khen là phải.

Trịnh Đạo lúc này cũng nói.

-Nói trắng ra, một đội tinh binh ngàn người được trang bị tốt tinh thần sĩ khí lên cao có thể đánh tan tác bốn năm ngàn tạp binh mà không chịu bao nhiêu tổn thất là chuyện hết sức bình thường. Những sự tích lấy ít địch nhiều, trông có vẻ như lấy yếu thắng mạnh đều là như thế cả. Nói đâu xa, ngay như chuyện chú Khôi dùng ba ngàn quân Thiết Đột, cường công tám vạn quân Ngô ở cánh đồng Xương Giang mà tạo được cửa mở cho đại quân vào đánh chẳng phải cũng là một loại “lấy yếu phá mạnh” sao? Nào ai biết trận đó quân Thiết Đột cả chết lẫn bị thương chưa tới bốn trăm người, quân Ngô đổ gục dưới đao của đám kiêu binh này thì lấy ngàn mà tính!

Ngô Từ lấy khăn khô lau nước trà Lê Lễ làm đổ loang ra bàn từ khi nãy, vừa lau vừa nói.

-Lời bọn mi nói là đúng, nhưng đơn thuần là việc chém giết thôi, cầm quân còn lâu mới đơn giản như thế. Quân đông hơn đồng nghĩa với cần nhiều lương gạo quân khí hơn, quân đông hơn cũng có nghĩa là doanh trại phải rộng hơn, trinh sát phải xa hơn, bệnh dịch dễ bùng phát hơn. Chưa nói những thứ khác chỉ riêng chuyện đảm bảo các bộ phận của một đội quân trên vạn người có thể liên lạc thông suốt với nhau, để cho quân biết được lệnh tướng, tướng biết sức của quân đã là chuyện không phải ai cũng làm được. Nhất là với loại quân đội phần lớn là lính ngụ binh ư nông như chúng ta, hiệu lệnh không rõ ràng khiến binh lính không chuyên nghiệp bị chinh chiêu lâm trận sợ hãi quăng giáo bỏ chạy, người sau dẫm đạp lên người trước mà tan vỡ không phải chuyện lần một lần hai. Vậy nên người xưa nói “binh quý hồ tinh bất quý hồ đa” (quân cần tinh nhuệ chứ không cần nhiều) là dựa vào lý ấy!

“Cầm quân!”

Trong bụng Lê Ý thầm than một câu, tiêu cự trong mắt dần lạc đi, dường như có điều suy nghĩ!