Chương 234: Nhà Cao Xây Trên Móng Tốt

Đội thợ của Lê Ý lên đo đạc được hai ngày thì sư sinh Quốc học cũng lục tục kết thúc nghỉ tết trở lại trường.

Hết học kỳ đầu tiên, Quốc học Lam Sơn cho học sinh nghỉ tết tới ba mươi ngày, đến tận mười tám tháng giêng mới phải nhập học kỳ hai, so với đám sinh viên đời sau đã là một loại ân huệ trời biển, hoặc ít nhất Lê Ý cho là như vậy.

Ngày đầu học kỳ mới chỉ đơn giản là một buổi lễ nhỏ, các lớp quản sinh kiểm tra sĩ số, lão già Trình Thuấn Du lên bục cao nói mấy lời chào mừng cổ động các loại, sau đó thả cho bọn học sinh muốn làm gì thì làm, hôm nay không có giáo thụ nào lên lớp cả.

Bọn học sinh trường Quốc học là loại người nào cơ chứ?

Rặt một lò là phường mưu cầu danh lợi cả, vót nhọn đầu cũng muốn thi thố chút công danh, vinh hiển mà về quê bái tổ, sao có chuyện chúng lãng phí thời gian vào mấy chuyện vô bổ được!

Ờ … mấy thằng nhị đại huân quý đương kéo nhau ra bờ kênh đào trêu chọc con gái nhà thuyền kia là vài phần hiếm hoi còn lại.

Lê Ý liếc qua mấy thằng đó một lát rồi sai Lê Ứng đem chuyện này nói cho Lê Lễ biết.

Lão già đó bây giờ thành bá vương trên núi Kiến Hưng này rồi, mấy tháng nay vung roi đánh đám học sinh ở đây gần như không cần kiếm cớ. Hỉ nộ tùy tâm thôi!

Không biết vài bữa nữa Ngô Từ khăn gói lên đây, hai lão già này song kiếm hợp bích với nhau còn vênh vang đến mức nào nữa.

Nghĩ đến cảnh hai lão già nhiều liêm sỉ như nhau mỗi lão lăm lăm một ngọn roi mây hăm hở “dụng đức phục nhân” thì đời sống của mấy tên học sinh trường Quốc học sẽ con tăm tối đến mức nào nữa!

Nghĩ đến viễn cảnh tươi đẹp đó, khóe miệng Lê Ý không nhịn được mà hơi nhếch lên khiến Nguyễn Nguyên Chẩn đi phía sau bất giác nổi da gà.

“Quái đản!”

Nguyễn Nguyên Chẩn bất giác đưa tay lên xoa xoa hai cánh tay, khẽ lầm bầm.

Nghe danh đã lâu, đây là lần đầu tiên hắn tiếp xúc với “tiểu quái vật” trong miệng bọn lão Trình, lão Lý.

Trung thực mà nói, ban đầu nghe mấy lão già kia thổi Nguyễn Nguyên Chẩn còn tưởng Lê Ý là loại người ba đầu sáu tay gì, hôm nay gặp mặt, mắt thấy cũng là người thường thôi, thằng nhóc con kia hỉ nộ lộ rõ lên mặt, cũng chả phải phường tâm cơ thâm trầm gì mấy.

Bọn mi không tin lời lão Chẩn à? Mới dạo vài vòng quanh mấy gian nhà tự học mấy vòng, nét mặt tiểu Hầu gia nhà chúng ta đã đen sì lại thế kia cơ mà!

Nguyễn Nguyên Chẩn cười ý vị, khéo léo che dấu đi một tia xem nhẹ thoáng hiện trên khuôn mặt.

Đối với những gia tộc lâu đời như Thanh Lâm Nguyễn thị nhà hắn, che giấu cảm xúc bản thân đã là bài học vỡ lòng, kẻ nào đem vui buồn bày hết ra ngoài ắt sẽ bị chư vị trưởng bối đánh trượt từ vòng loại thứ nhất, đừng nói vị trí tộc trưởng, ngay cả chức quèn như lý trưởng (1) cũng không tranh nổi.

“Suy cho cùng, họ Lê cũng chỉ là tân quý, tính cả đời ông nội Thái Tổ đến nay cũng mới là bốn năm đời hiển quý, tích lũy hẳn là còn lương bạc!”

Trong ruột nhẹ nhàng phẩm vị một câu, hắn lại chắp hay tay trước bụng, phục tùng chờ đợi vị tiểu Hầu gia này phát tiết.

“Mả mẹ nó!”

Lê Ý bị mấy lão già Trình Hiền, Lý Thối làm cho tức gần chết.

Rõ ràng từ trước khi ra hải ngoại nó đã để lại tài liệu hướng dẫn rõ ràng cho mấy lão già này về việc thành lập cũng như phát triển viện nghiên cứu, thế mà đến hôm nay lên trường Quốc học …

Haiz!

.

Mấy lão già này làm cho Lê Ý thất vọng quá lắm.

Trong mắt Lê Ý hệ thống học thuật – nhấn mạnh là hệ thống học thuật chứ không đơn thuần là hệ thống học đường – của Đại Việt bất kể thời đại này hay một bộ phận không nhỏ của thời đại sau đều là một trò cười, tác dụng của nó chẳng qua là để truyền dạy tri thức, chấm hết.

Không có một chút vết tích nào của sự nỗ lực sáng tạo, tổng hợp, tìm tòi tri thức cả.

Đương nhiên, không thể đổ lỗi hoàn toàn cho hệ thống, trung thực mà nói, đây là một phần của căn tính dân tộc Lạc Việt.

Mượn lời của Giáo sư Tôn Thất Tùng – một trong những nhà khoa học, nhà giáo dục vĩ đại nhất Việt Nam thế kỷ XX – mà nói.

“Người Việt, từ góc độ văn hóa truyền thống, là một dân tộc mọt sách, rất thích học đòi theo sách vở.

Chúng ta (người Việt) thích kiểu đó, dễ dàng đưa ra kết quả nhưng lại rất kém trong việc phân tích!

Theo hệ thống giáo dục và nghiên cứu thông thường, bạn phải biết cách phân tích bản chất vấn đề trước khi tổng hợp kết quả. Người Việt thì ngược lại, nhanh chóng đưa ra kết quả mà không cần phân tích xem bản chất vấn đề là như thế nào!

Cách làm này, nhìn qua thì có vẻ thông minh vì tiết kiệm được thời gian, nhưng lại hời hợt, chỉ được cái mẽ bên ngoài. Đơn giản rằng cách làm đấy thường không trả lời được câu hỏi “vì sao chúng ta thu được kết quả như thế”!

Tôi thấy điều này không chỉ trong y khoa mà các ngành khoa học khác người Việt cũng thường làm như vậy.

Cho nên, việc phân tích vấn đề thường không nằm trong hệ thống lý luận của người Việt!

Đó là lý do vì sao tôi luôn nhắc nhở học sinh của mình – mỗi sáng – về cách để phân tích vấn đề một cách cụ thể và tường minh.

Rèn cho chúng (học sinh của ông) thói quen đặt câu hỏi và nghiên cứu bản chất của vấn đề, rồi sau đó mới tổng hợp các đặc điểm đã biết mà tìm ra giải pháp.

Bằng cách đó, mỗi khi gặp phải một vấn đề tương tự, chúng ta chỉ cần dựa vào dàn khung có sẵn mà giải quyết là được!”

Lê Ý luôn cực kỳ tôn sùng kết luận này của ông!

Người Lạc Việt chúng ta rất sáng dạ, rất thông minh, nắm bắt những kiến thức trong kinh điển rất nhanh chóng và dễ dàng nhưng cái sự lanh trí ấy thường lại chỉ dừng ở việc đúc kết ra “tóm lược” “mẹo nhỏ” “đường tắt” v.v. cốt sao để tìm ra câu trả lời nhanh nhất nhằm đối phó với giáo viên, với khoa cử, chứ hiếm khi thực sự phân tích được lý lẽ, bản chất của vấn đề.

Sự hời hợt này dẫn đến một vấn đề nghiêm trọng, khi gặp được các vấn đề tương tự, trong khi những người đã phân tích kỹ lưỡng, tổng hợp ra bản chất chỉ cần áp nó vào hình mẫu có sẵn là có thể dễ dàng có được kết quả, thì chúng ta – vì không tìm ra được bản chất vấn đề nên chúng ta – phải tính lại từ đầu.

Karl Marx nói không sai, “cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng”.

Một ngôi nhà cao tầng thì phải có nền móng vững chắc, Lê Ý chúa ghét trò đốt cháy giai đoạn.

Nó – Lê Ý – Lê Duy Dung là ai?

Là khách từ sáu trăm năm sau du đãng đến thời đại này, loại người như nó ở thời đại kia có cái gì mà không biết một chút.

Ngay cả những thứ nó thường hay khóc lóc như phép đúc gang mỏng, chế tạo xi măng xây dựng dù nó không biết phương pháp cụ thể nhưng cũng có phương lược đại khái. Cứ theo lối ấy mà đi không sớm thì muộn đám công tượng cũng sẽ tìm ra đường ngay.

Bỏ “sáng ý” ra thúc đẩy cả một thời đại tiến bộ vài trăm năm trong một ngày không phải là không được.

Nói không ngoa, mỗi một ngày nó còn sống là sẽ có một số “phát minh” được nhìn thấy, soi rọi ánh sáng của mình xuống thời đại trì trệ này.

Thế nhưng khi nó chết rồi thì sao?

Những xưởng nghiên cứu ở Cẩm Giang, Nghi Sơn, Quốc học Lam Sơn có còn tồn tại nổi không hay sẽ phai mờ vào dòng sông lịch sử?

Dân tộc này chưa bao giờ thiếu người thông minh tìm ra cái này, phát kiến ra cái kia. Ấy vậy mà lịch sử mấy ngàn năm đã qua, những phát minh, phát kiến ấy đâu cả rồi?

Muốn trường tồn ắt phải vững chãi!

Việc thúc đẩy văn minh của cả một dân tộc không bao giờ là việc mà một người cô độc có thể làm được. Nó là và luôn luôn là nỗ lực không ngừng của cả một hệ thống, người trước ngã xuống người sau lấp vào.

Chí có một hệ thống vận hành trơn chu, đều đặn không ngừng như thế mới có thể kiến thiết quốc gia tiến tới, mở ra tiền đồ sáng lạn.

Lê Ý từng hừng hực khí thế, mong muốn khai sáng ra một cơ đồ còn vĩ đại hơn Platon, Aristoteles v.v.

Tuy nhiên, thực tế nghiệt ngã đã vả cho tiểu Hầu gia nhà chúng ta quay trở về mặt đất, hà hà …

Người Lạc Việt quá “khôn” thành ra cách nắm bắt kiến thức của người Lạc Việt là nhanh, nhưng lại là “nhanh chậm” nghĩa là nhanh ở trước mắt, chậm ở đường dài.

Còn ở những nền học thuật thực sự trưởng thành, cách nắm bắt kiến thức của họ là chậm, nhưng lại là “chậm nhanh” nghĩa là chậm ở hiện tại, nhanh ở tương lai.

Đó là lý do mà không chỉ trong học thuật mà còn trong thể thao, kinh tế v.v. người ta luôn thấy các doanh nhân trẻ, các vận động viên trẻ, các học sinh giỏi của Việt Nam đạt được thành tích rất cao, vậy nhưng những nhân tài này nhanh chóng lụi tàn theo gió.

Càng đau buồn hơn, cái sự học kiểu khôn lỏi như thế có thể thấy ngay ở Quốc học Lam Sơn hiện tại.

Lê Ý chỉ dạo vài vòng liền thấy một chút dấu hiệu khó mà làm nó vui lòng.

Ngoài mấy giảng đường lớn ra trường Quốc học còn xây dựng mười mấy dãy nhà dài khác phục vụ cho học tập, trao đổi, sinh hoạt tri thức lẫn thể chất ngoài giờ.

Những hoạt động này phần là trau dồi tri thức, phần thì hội họp văn thơ v.v. có thể nói là màu sắc phồn đa, hình thái trăm loại.

Khiến Lê Ý khó chịu là mấy gian của các vị giáo thụ mở ra giảng dạy cái gọi là “căn yếu” “tóm lược” các thứ. Nói chung là phép mưu mẹo trục lợi thì gian nào cũng rôm rả.

Tương đối đông đúc, sánh được với các loại tri thức dùng mánh lới đó chỉ có hội quán luyện tập cung kiếm, đao thương của bọn con cháu huân quý.

Còn mấy gian nghiên tập kinh điển, khảo cứu cổ tịch thì chả mấy người lưu tâm, treo sào lên bẫy chim có khi lại trúng mánh lớn.

Chú thích:

(1) Lý trưởng, còn gọi là Lý chính, Xã trưởng.