Chương 363: Nho học và mậu dịch 2

Trương Đỗ là lão già gân, xưa nay mở miệng khen người khác chẳng được mấy lần, khen quân vương lại càng khó khăn hơn. Nghe được lời này của Trương Đỗ còn hơn vạn lời tung hô vạn tuế ngoài kia.

Trần Kính mìm cười vui vẻ nhưng hắn nói nghiêm túc:

– Chuyện này ta không nói đùa. Sắp tới hai việc này ổn định rồi, ta muốn hai khanh cùng ta lo việc phát triển mậu dịch sau nhiều năm đình trệ. Ngự Thiên là bài học tốt cho Triều Đình, thương thuế của huyện năm vừa rồi thu về là hơn 50 vạn quan, trung bình bằng cả thuế của một phủ lộ. Trái ngược lại, đời sống người dân quanh đó được hưởng lợi rất nhiều. Vì thế ta muốn xây dựng chính sách phát triển mậu dịch.

Hơi ngừng lại đưa phong thư tiến cử trong tay cho Lê Quát và Trương Đỗ, Trần Kình giải thích:

– Sắp tới, sẽ có thương nhân tên Chiêm Lạt Sa Mu Đà tới Thăng Long, ta muốn lễ bộ tiếp đón hăn như một sứ giả của Diệp Điều. Đây là thư tiến cử của Hoài Văn vương. Hai khanh xem đi, sau đó, ta muốn hai khanh trước tiên có thể tìm hiểu thông tin về Diệp Điều thông qua thương nhân này. Nếu được, ta dự định sẽ đưa quốc thư cho hắn cùng một đoàn thủy thủ vừa để giúp đỡ hắn trở về Diệp Điều và trình quốc thư lên cho vua của xứ đó. Nối lại ngoại giao và mậu dịch giữa hai nước.

Sa Mu Đà sau khi được giải tới Ngự Thiên cùng hàng hóa của mình, hắn không khỏi bất ngờ với độ trù phú của Ngự Thiên. Hàng hóa của hắn vừa cập bến, chỉ cần một câu giới thiệu của lão Lưu quản gia rằng: “những món đồ túi gia vị này ở Đại Việt rất khan hiếm, đều được đám phú hào, quan lại ở kinh thành ưa chuộng. Có thể mua ở đây rồi mang tới kinh thành để bán lại”.

Chỉ có thế, cả thuyền hàng của hắn bị trang hộ mua hết sạch. Đã thế, thứ Sa Mu Đà thèm muốn nhất là trà, đồ gốm và lụa thì Ngự Thiên đều cung cấp đủ cho hắn. Dù đồ gốm và lụa chưa thể sánh bằng hàng của nhà Minh nhưng về trà là hàng hóa chủ đạo thì không kém chút nào.

Đổi lại với hạn chế, Quốc Toản cho hắn đặt cửa hiệu, để hắn được ưu tiên mua trước mọi loại mặt hàng, lại viết thư giới thiệu hắn với triều đình. Một thương nhân như hắn mà nói, chưa kể tới diện kiến nhà vua, được quý tộc như Quốc Toản tiếp đón đã là vinh dự lớn. Quốc Toản còn hứa thêm, sẽ thuyết phục được triều đình đưa quốc thư, còn cho thủy thủ giúp hắn quay về Diệp Điều. Nếu thiết lập được mậu dịch, sẽ đề bạt để hắn làm đại diện cho thương đoàn Diệp Điều để giải quyết các vấn đề với triều đình Đại Việt.

Đây là cơ hội trời ban cho một thương nhân. Sa Mu Đà mừng hơn vớ được vàng, hắn rất hăng hái để xúc tiến quan hệ mậu dịch này.

Cả Trương Đỗ và Lê Quát vừa nghe vừa lần lượt xem thư tiến cử của Quốc Toản, Lê Quát thì không có mấy thiện cảm ơn thương nhân, hắn hơi nhíu mày tâu:

– Bẩm Hoàng Thượng, người muốn phát triển mậu dịch là điều dễ hiểu nhưng có nhất thiết phải tiếp đón một thương nhân ngoại bang long trọng như thế? Hơn nữa, xưa nay thuyền ngoại quốc chỉ dừng ở Vân Đồn và Vạn Ninh mà không được vào sâu nội địa vì đề phòng nội tình nước ta bị lộ ra ngoài. Giờ Hoài Văn vương đề xuất lấy Ngự Thiên làm nơi giao dịch liệu có phải quá nguy hiểm không? Thương thuế là khoản thu tốt, nhưng thần thiết nghĩ cần cân nhắc lợi hại trong chuyện này.

Trần Kính gật gù không vội nói lại gì mà quay sang Trương Đỗ hỏi:

– Trương ái khanh, khanh thấy sao?

Trương Đỗ suy nghĩ kỹ hơn rồi điềm đạm nói:

– Thần không quá hiểu về mậu dịch, nhưng thần tin tưởng vào tính toán của Hoài Văn vương. Ngự Thiên bề ngoài không thành không lũy nhưng thần thấy đấy là pháo đài chắc chắn nhất che chắn cho phía Đông Nam của Thăng Long. Có vương ở đấy, sẽ không có vấn đề gì về trị an. Trên hết, thần dám hỏi, Hoàng Thượng dùng lễ tiếp sứ giả để đón một thương nhân có phải vì muốn khích lệ thương nhân của Đại Việt?

Trần Kính ngửa mặt cười dài vui vẻ nói:

– Trương ái khanh quả nhiên nhìn thấu lòng ta. Phú hộ Đại Việt không thiếu nhưng lại chỉ quanh quẩn xóm làng, tậu ruộng, mua đất làm của cải mà không chịu vươn ra ngoài để buôn bán. Cái này có lẽ là do ảnh hưởng của văn hóa lũy tre làng. Về mặt này, thương nhân Đại Việt luôn kém xa người Hoa. Vinh dự này ta trao cho Sa Mu Đà chính là để khuyến khích thương nhân Đại Việt bạo dạn hơn trước khi chính thức mở cửa mậu dịch rộng rãi cho ngoại quốc. Bằng không, mậu dịch mở, nền kinh tế Đại Việt sẽ rơi vào tay ngoại quốc mất.

Trương Đỗ thoáng nghĩ ngợi rồi khom người vái lên tiếng ủng hộ:

– Vậy lão thần ủng hổ dùng Ngự Thiên làm nơi phát triển mậu dịch. Vì trong mọi việc, thứ quan trọng nhất luôn là con người. Nhờ sự khích lệ của Hoài Văn vương phủ, các hộ ở Ngự Thiên đã quen với việc buôn bán, việc tiếp nhận mậu dịch ở đây sẽ dễ dàng hơn rất nhiều và thương nhân ngoại quốc, đặc biệt là người Hoa cũng không dễ dàng chiếm lĩnh được thị phần ở đây. Vì Ngự Thiên hiện tại mười hộ thì tới chín hộ đang có nghề buôn bán, thương nhân nơi khác dồn về đây cũng rất nhiều. Rất thích hợp cho mậu dịch.

– Haha Trương ái khanh thật không hổ danh với danh tiếng của mình. Đúng vậy, điều khanh nói chính là lý do lớn nhất ta và Hoài Văn vương muốn thúc đẩy chuyện này. Nhưng chuyện này không thể vội vàng, tất cả vẫn đang trong giai đoạn ấp ủ mà thôi. Trước tiên ta muốn dùng cuộc gặp này để khuyến khích thương nhân Đại Việt đầu tư vào buôn bán thay vì gom đất, ruộng của dân nghèo. Sẽ có rất nhiều rào cản, nhưng chúng ta cần mạnh dạn đi dần từng bước. Nói cho cùng, không đi thì không tới.

Trần Kính lại quay sang Lê Quát nói:

– Lê ái khanh, khanh cũng là người thông thái, nhưng lại bị bó buộc quá nhiều bởi chuyện truyền bá tư tưởng Nho học khiến suy nghĩ bị hạn chế. Ta chọn Nho học không phải để thành nhà Tống thứ hai. Tống Nho với ba quan điểm chính là Hợp lý, thực tế và kỳ thị. Còn Nho học của Đại Việt ta muốn chỉ có Hợp lý và Thực tế. Đề cao tư tưởng đạo đức, làm việc trên cơ sở lý luận chặt chẽ, tôn trọng luật pháp và kỷ cương triều đình mới là cái Đại Việt cần. Còn kỳ thị, bảo thủ chính là điểm hạn chế của Tống Nho, kỳ thị phụ nữ, kỳ thị thương nhân góp phần không nhỏ bóp nghẹt mạch sống của xã hội. Phụ nữ Đại Việt xưa nay rất lợi hại vừa tảo tần lại không kém phần lợi hại, không cần cưỡng ép phụ nữ vào một khuôn phép cố định tới nghẹt thở như nhà Tống. Nho học cũng phải thay đổi để phù hợp với thời đại. Muốn giáo hóa vạn dân, muốn triều đình ủng hộ nhất định phải làm được chuyện này. Khanh là con chim đầu đàn của giới Nho sĩ, việc khanh thấu hiểu những chuyện này là vô cùng quan trọng. Khanh hiểu lời ta muốn nói chứ?

Lê Quát toát mồ hôi nghe từng chữ. Hắn thừa hiểu đây là yêu cầu, là điều kiện Trần Kính đưa ra với Nho giáo. Không làm được thì khỏi nghĩ tới ngày Nho giáo thành quốc học. Hắn vội vái sâu thi lễ:

– Thần xin được ghi nhớ lời dạy bảo của Hoàng Thượng. Nho giáo nhất định sẽ làm được những điều người căn dặn.

– Ừm, tốt lắm. Ta hi vọng vào khanh. Vậy chuyện này giao lại cho hai khanh.

Nói chuyện thêm một chút, Trần Kính thấy trời đã xế bóng, giao phó cũng đã xong liền gật đầu giao hẹn:

– Được rồi, hôm nay tới đây thôi. Chuyện còn lại các khanh triển khai, có gì khó khăn có thể trực tiếp tới tìm ta.

Trương Đỗ và Lê Quát vội đứng dậy hành lễ:

– Chúng thần tuân lệnh, chúng thần xin cáo lui.

Trần Kính gật đầu phất tay cho lui nhưng giữ Trương Đỗ lại:

– Được, Lê ái khanh lui trước, còn Trương khanh ở lại ta còn chuyện muốn nói thêm.

Đợi Lê Quát lui đi rồi, Trương Đỗ khom người hỏi:

– Hoàng Thượng còn chuyện gì muốn giao phó cho lão thần?

Trần Kính phất tay cho thái giám ra ngoài, trước mặt Trương Đỗ hắn liền thả lỏng hơn nói:

– Chuyện ta bảo khanh ở lại Thăng Long nhiều hơn là lời thật, khanh giao phó cho người dưới đảm nhiệm tiếp việc đang làm, khanh chỉ giám sát. Thời gian tới ta cần khanh trông chừng Thăng Long và cả Ngự Thiên.

Thời gian vừa qua lão lo giám sát chuyện bố trí đời sống ăn ở của lưu dân ở các phủ lộ nên không nắm được nhiều tin tức khác. Trương Đỗ thoáng nhíu mày khom người hỏi:

– Hoàng Thượng, vậy là Hoài Văn vương chuẩn bị nam tiến?

Trần Kính gật đầu, tay cầm xấp thư từ của Quốc Toản đưa cho lão nói:

– Phải. Ta không thể ra mặt công khai trong chuyện này, nhưng ít nhất ta cần bảo vệ hậu phương của nó. Đây là đơn tố cáo của nó về chuyện các thương đội bị cướp, có kèm theo cả danh sách, hình vẽ những món đồ quý giá bị cướp đấy. Xem ra đám người kia vẫn chưa chịu dừng tay. Quốc Toản có bảo ta là không cần can dự vào chuyện này, chỉ cần chuyển chúng cho Đình Úy Tự là được, sau chuyến đi xa nó sẽ tự mình xử lý.

Hơi ngừng lại một nhịp, Trần Kính ra hiệu cho Trương Đỗ mở thư ra xem rồi thở dài, có chút áy náy:

– Nó bảo ta giao cho Đình Úy Tự chứ không chuyển cho khanh, có vẻ nó sợ khanh sẽ bị liên lụy. Trương ái khanh, chắc hẳn khanh hiểu dụ ý của nó. Nhưng là huynh đệ, ta không thể ngồi nhìn nó lao vào biển lửa được, ta cần khanh thay ta bảo vệ gia đình đệ ấy.

Trương Đỗ nghi vấn mở xấp thư ra xem, lão lật rất kỹ mồm cứ lẩm bẩm tên vài món trân bảo chỉ cần nghe thôi cũng biết gia tài vạn quan:

– Nguyệt Quang Bích, Bách Thảo Linh Trầm, Xích Vân San Hô,….

Lão Trương Đỗ kinh ngạc khi thấy Quốc Toản đem những món đồ người khác coi như báu vật này chuyển đi chuyển lại để rồi bị cướp. Nhưng là người hiểu rõ Quốc Toản, chỉ cần đọc lời lẽ trong thư, cộng với việc thích ký hiệu Hoài Văn Vương vào mỗi món đồ là lão thừa hiểu mục đích của y.

Trương Đỗ nghiêm mặt, bộ dáng nghiêm túc vái Trần Kình, kính cẩn nói:

– Hoàng Thương, vì Đại Việt, Vương gia không ngờ sẵn sàng hy sinh tới mức này. Tấm lòng son này, triều đình cần ghi nhớ. Việc này lão thần hiểu rồi, vương gia tương lai là lương đống của triều đình, Hoàng Thượng yên tâm, thần tự có cách.

Trần Kính nhìn Trương Đỗ nói có phần muộn phiền ngửa mặt than thở:

– Phải, triều đình không thể phụ nó. Khanh và nó, một trẻ một già không ngờ lại phải gánh những trọng trách nặng nề thế này. Ta rất áy náy khi nói chuyện này ra, nhưng thời gian đã quá gấp, ngoài khanh, ta thật sự không biết phải giao phó cho ai. Trương ái khanh, triều đình và Đại Việt cũng nợ khanh.

Trần Kính toan khum tay thay mặt triều đình tạ Trương Đỗ, nhưng lão nhanh tay đỡ lại, khuôn mặt già nua trở nên rạng rỡ cười lớn nói:

– Haha Hoàng Thượng nghĩ nhiều rồi. Lão thần giỏi nhất là bắt người, cũng giỏi mắng người, chuyện này với lão thần không khó. Trương Đỗ những năm cuối đời được phò tá Hoàng Thượng, được gặp vương gia là điều may mắn, nếu không tận lực thì Trương Đỗ thật hổ thẹn với Hoàng Thượng và vương gia. Hoàng Thượng hà tất phải áy náy.

Lão Trương Đỗ đã nói thế, Trần Kính không thể nói thêm gì nữa. Dù đã làm Hoàng đế nhưng không phải chuyện gì hắn cứ muốn là được, cũng không thể tùy tiện ra mặt bảo vệ Quốc Toản.